Πόσες φορές έχουμε σχεδιάσει κάτι μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και τελικά η ζωή πήγε προς μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση; Προθεσμίες, λίστες, στόχοι και σχέδια μπορούν να μας βοηθήσουν να οργανωθούμε, αλλά κανένα πλάνο δεν μπορεί να προβλέψει όλα όσα θα συμβούν.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό μάθημα δεν είναι να σταματήσουμε να σχεδιάζουμε. Είναι να μάθουμε να κάνουμε σχέδια χωρίς να απαιτούμε από τη ζωή να τα ακολουθήσει ακριβώς.
Γιατί έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη να ξέρουμε τι θα συμβεί;
Η προβλεψιμότητα μάς προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας. Όταν γνωρίζουμε τι πρόκειται να κάνουμε αύριο, την επόμενη εβδομάδα ή τον επόμενο μήνα, νιώθουμε ότι πατάμε σε πιο σταθερό έδαφος.
Γι’ αυτό και ο προγραμματισμός δεν είναι κάτι αρνητικό. Μας βοηθά να οργανώνουμε τον χρόνο μας, να προετοιμαζόμαστε για δυσκολίες και να κινούμαστε προς τους στόχους μας.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο σχεδιασμός μετατρέπεται σε απαίτηση για απόλυτη βεβαιότητα.
Τότε αρχίζουμε να προσπαθούμε να προβλέψουμε κάθε πιθανό σενάριο, να ανησυχούμε για πράγματα που δεν έχουν ακόμη συμβεί και να αισθανόμαστε ότι κάτι έχει πάει στραβά κάθε φορά που η πραγματικότητα αποκλίνει από το σχέδιο.
Δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε την αβεβαιότητα
Ένα μέρος της ζωής βρίσκεται πράγματι υπό τον έλεγχό μας. Μπορούμε να προετοιμαστούμε για μια εξέταση, να οργανώσουμε τα οικονομικά μας, να προσπαθήσουμε για μια δουλειά ή να φροντίσουμε μια σχέση.
Δεν μπορούμε όμως να εγγυηθούμε το αποτέλεσμα.
Μπορούμε να προετοιμαστούμε άριστα και κάτι απρόβλεπτο να συμβεί. Μπορούμε να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας και παρ’ όλα αυτά να απογοητευτούμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια ήταν άχρηστη. Σημαίνει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε αυτό που μπορούμε να επηρεάσουμε και σε αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως.
Η ανησυχία δεν κάνει το μέλλον πιο προβλέψιμο
Μερικές φορές πιστεύουμε ότι, αν σκεφτούμε αρκετά ένα πρόβλημα, θα είμαστε προετοιμασμένοι για οτιδήποτε μπορεί να συμβεί.
Υπάρχει όμως ένα σημείο όπου η προετοιμασία σταματά και αρχίζει η ατελείωτη ανησυχία. Το ίδιο σενάριο επαναλαμβάνεται στο μυαλό, χωρίς να οδηγεί σε κάποια καινούργια απόφαση ή πράξη.
Η αβεβαιότητα παραμένει. Απλώς εμείς έχουμε εξαντληθεί προσπαθώντας να την εξαφανίσουμε.
Γι’ αυτό μπορεί να βοηθά μια απλή ερώτηση: «Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που μπορώ να κάνω τώρα;»
Αν υπάρχει, κάν’ το. Αν δεν υπάρχει, ίσως το επόμενο βήμα να είναι να αφήσεις για λίγο το ερώτημα χωρίς απάντηση.
Τα καλύτερα πράγματα δεν είναι πάντα αυτά που σχεδιάσαμε
Όταν κοιτάζουμε πίσω, πολλές από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής μας μπορεί να μην υπήρχαν ποτέ σε κάποιο σχέδιο.
Ένας άνθρωπος που γνωρίσαμε τυχαία. Μια ευκαιρία που προέκυψε από εκεί που δεν την περιμέναμε. Μια αλλαγή πορείας που στην αρχή έμοιαζε αποτυχία και αργότερα μας οδήγησε κάπου διαφορετικά.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε ανατροπή κρύβει ένα δώρο. Ορισμένα απρόβλεπτα γεγονότα είναι απλώς επώδυνα και θα προτιμούσαμε να μην είχαν συμβεί.
Αλλά το γεγονός ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων πώς θα εξελιχθεί μια κατάσταση είναι ακριβώς αυτό που κάνει το μέλλον ανοιχτό σε περισσότερες από μία πιθανότητες.
Η αποδοχή δεν είναι παραίτηση
Το να αποδέχεσαι ότι δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα δεν σημαίνει ότι σταματάς να προσπαθείς.
Αποδοχή μπορεί να σημαίνει: «Δεν επέλεξα αυτή την κατάσταση και δεν μου αρέσει, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα που έχω μπροστά μου τώρα. Τι μπορώ να κάνω από εδώ και πέρα;»
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην παραίτηση και στην αποδοχή.
Η παραίτηση λέει «δεν έχει νόημα να κάνω τίποτα». Η αποδοχή λέει «δεν μπορώ να αλλάξω τα πάντα, αλλά μπορώ να επιλέξω το επόμενο βήμα μου».
Ένα σχέδιο πρέπει να είναι χάρτης, όχι φυλακή
Τα σχέδια είναι χρήσιμα όταν μας δίνουν κατεύθυνση. Γίνονται βάρος όταν πιστεύουμε ότι οποιαδήποτε απόκλιση από αυτά αποτελεί αποτυχία.
Ένας καλός σχεδιασμός χρειάζεται και ευελιξία.
Μπορούμε να έχουμε έναν στόχο και να αλλάξουμε τον δρόμο που οδηγεί προς αυτόν. Μπορούμε να επανεξετάσουμε μια απόφαση όταν εμφανιστούν νέα δεδομένα. Μπορούμε ακόμη να αλλάξουμε τον ίδιο τον στόχο όταν καταλάβουμε ότι δεν μας εκφράζει πλέον.
Το ότι άλλαξες σχέδιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απέτυχες. Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι έμαθες κάτι που δεν γνώριζες όταν έκανες το αρχικό πλάνο.
Όταν μια ανατροπή δημιουργεί χώρο για κάτι καινούργιο
Θυμάμαι μια περίοδο κατά την οποία είχα οργανώσει σχεδόν κάθε ώρα της ημέρας μου. Είχα στόχους, προθεσμίες και την πεποίθηση ότι, αν ακολουθούσα το σχέδιο σωστά, τα πράγματα θα εξελίσσονταν όπως ήθελα.
Ύστερα συνέβη κάτι που δεν είχα προβλέψει και ολόκληρο το πλάνο ανατράπηκε.
Στην αρχή το ένιωσα σαν κενό. Όταν όμως πέρασε λίγος χρόνος, άρχισα να το βλέπω διαφορετικά. Δεν ήταν επειδή η ανατροπή «έπρεπε» να συμβεί ούτε επειδή όλα γίνονται για κάποιον λόγο.
Απλώς η νέα πραγματικότητα με ανάγκασε να σκεφτώ διαφορετικές επιλογές που πριν δεν είχα καν εξετάσει.
Κάποιες φορές αυτό είναι το μόνο νόημα που χρειάζεται να αναζητήσουμε: όχι γιατί συνέβη κάτι, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε τώρα που συνέβη.
Ζώντας περισσότερο στο παρόν δεν σημαίνει ότι αγνοούμε το μέλλον
Το «ζήσε τη στιγμή» ακούγεται όμορφο, αλλά μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί. Δεν χρειάζεται να αδιαφορούμε για τις αυριανές συνέπειες ούτε να εγκαταλείπουμε τον προγραμματισμό.
Σημαίνει περισσότερο να μη θυσιάζουμε ολόκληρο το σήμερα στην προσπάθεια να εξασφαλίσουμε ένα αύριο που κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί.
Μπορούμε να κάνουμε ένα πλάνο για τον επόμενο χρόνο και ταυτόχρονα να απολαύσουμε το σημερινό απόγευμα. Να αποταμιεύουμε για το μέλλον και να εκτιμούμε όσα ήδη έχουμε. Να δουλεύουμε για έναν στόχο χωρίς να πιστεύουμε ότι η ζωή θα ξεκινήσει μόνο όταν τον πετύχουμε.
Τι μπορούμε πραγματικά να ελέγξουμε;
Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο χρήσιμες ερωτήσεις όταν το μυαλό γεμίζει σενάρια.
Δεν ελέγχουμε τον καιρό, τις αποφάσεις των άλλων, όλες τις αλλαγές στην εργασία μας ή κάθε απρόβλεπτο γεγονός.
Μπορούμε όμως συχνά να επηρεάσουμε την προετοιμασία μας, τον τρόπο που επικοινωνούμε, τις επιλογές που κάνουμε σήμερα και τον τρόπο που αντιδρούμε σε όσα έχουν ήδη συμβεί.
Η αποδοχή της αβεβαιότητας δεν μας αφαιρεί τον έλεγχο. Μας βοηθά να σταματήσουμε να ξοδεύουμε ενέργεια προσπαθώντας να ελέγξουμε εκεί όπου δεν έχουμε πραγματική δύναμη.
Δεν χρειάζεται να πιστεύεις ότι «όλα γίνονται όπως πρέπει»
Μερικές φορές τα πράγματα δεν γίνονται όπως πρέπει. Γίνονται απλώς όπως γίνονται.
Χάνουμε μια ευκαιρία. Ένα σχέδιο αποτυγχάνει. Μια σχέση τελειώνει. Συμβαίνει κάτι που δεν θα επιλέγαμε ποτέ.
Δεν χρειάζεται να πείσουμε τον εαυτό μας ότι όλα αυτά ήταν προκαθορισμένα ή απαραίτητα για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε.
Μπορούμε να πούμε κάτι πιο απλό και ίσως πιο αληθινό: «Αυτό συνέβη. Δεν μπορώ να το αλλάξω. Μπορώ όμως να αποφασίσω τι θα κάνω από εδώ και πέρα».
Κάνε σχέδια, αλλά άφησε λίγο χώρο ανοιχτό
Σχεδίασε όσα έχουν σημασία. Βάλε στόχους. Προετοιμάσου. Οργάνωσε τη ζωή σου όσο αυτό σε βοηθά.
Αλλά κράτησε λίγο χώρο για το ενδεχόμενο ότι το σχέδιο θα αλλάξει.
Όχι επειδή «το σύμπαν ξέρει καλύτερα» ή επειδή όλα θα συμβούν στην κατάλληλη στιγμή. Αλλά επειδή καμία ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να προβλεφθεί μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.
Η ηρεμία ίσως δεν βρίσκεται στο να ξέρεις ακριβώς τι θα συμβεί.
Ίσως βρίσκεται περισσότερο στο να γνωρίζεις ότι, ακόμη κι όταν δεν ξέρεις τι έρχεται, μπορείς να προσαρμοστείς, να ξανασχεδιάσεις και να κάνεις το επόμενο βήμα με όσα έχεις μπροστά σου.
Πηγές:
