Ο Μίλων ο Κροτωνιάτης υπήρξε ένας από τους διασημότερους αθλητές της αρχαίας Ελλάδας. Έξι φορές Ολυμπιονίκης στην πάλη, με μακρόχρονη παρουσία στους μεγάλους αγώνες, έγινε σύμβολο δύναμης ήδη από την αρχαιότητα και γύρω από το όνομά του δημιουργήθηκαν πολυάριθμες ιστορίες και θρύλοι.
Μία από τις πιο γνωστές παραδόσεις τον συνδέει με τη σωτηρία του Πυθαγόρα και των συντρόφων του όταν κατέρρευσε μέρος ενός κτιρίου. Παράλληλα, αρχαία πηγή τον παρουσιάζει να ηγείται των Κροτωνιατών στον πόλεμο εναντίον της Σύβαρης, φορώντας τα ολυμπιακά του στεφάνια και έχοντας ντυθεί σαν τον Ηρακλή.
Ποιος ήταν ο Μίλων ο Κροτωνιάτης;
Ο Μίλων καταγόταν από τον Κρότωνα, ελληνική αποικία της Κάτω Ιταλίας, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας.
Έζησε τον 6ο αιώνα π.Χ. και έγινε γνωστός κυρίως ως παλαιστής. Η φήμη του για τη σωματική του δύναμη ήταν τόσο μεγάλη ώστε οι μεταγενέστερες πηγές γέμισαν τη βιογραφία του με ιστορίες που βρίσκονται κάπου ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον θρύλο.
Εκείνο όμως που δεν αποτελεί απλή παράδοση είναι η εξαιρετική αθλητική του πορεία.
Έξι φορές Ολυμπιονίκης στην πάλη
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι ο Μίλων κέρδισε έξι φορές στην Ολυμπία στην πάλη.
Η πρώτη του νίκη ήρθε στην κατηγορία των παίδων, στην 60ή Ολυμπιάδα, που αντιστοιχεί στο 540 π.Χ.. Αργότερα επέστρεψε ως ενήλικος και κατέκτησε πέντε συνεχόμενες ολυμπιακές νίκες, από το 532 έως το 516 π.Χ.
Η διάρκεια αυτής της κυριαρχίας είναι εντυπωσιακή ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα. Από την πρώτη του επιτυχία ως παιδί μέχρι την τελευταία καταγεγραμμένη νίκη του πέρασαν περίπου 24 χρόνια.
Ο Παυσανίας αναφέρει επίσης ότι ο Μίλων κέρδισε έξι φορές στα Πύθια ως άνδρας και άλλη μία φορά στην κατηγορία των παίδων.
Προσπάθησε να κερδίσει και έβδομη φορά
Η καριέρα του δεν σταμάτησε μετά την έκτη ολυμπιακή νίκη. Ο Μίλων επέστρεψε στην Ολυμπία και προσπάθησε να κατακτήσει το στεφάνι για έβδομη φορά.
Αντίπαλός του ήταν ο Τιμασίθεος, επίσης από τον Κρότωνα και νεότερος σε ηλικία. Σύμφωνα με τον Παυσανία, ο Τιμασίθεος απέφευγε να έρθει σε άμεση επαφή μαζί του, γνωρίζοντας προφανώς τη δύναμή του, και τελικά ο Μίλων δεν κατάφερε να τον νικήσει.
Το επεισόδιο δείχνει πόσο μεγάλη διάρκεια είχε η αθλητική του καριέρα. Δεν γνωρίζουμε όμως την ακριβή ηλικία του τότε, γι’ αυτό η συχνή φράση ότι «αγωνιζόταν μέχρι τα γεράματα» είναι περισσότερο υπερβολή παρά ασφαλές ιστορικό δεδομένο.
Οι ιστορίες για την απίστευτη δύναμή του
Οι αρχαίοι συγγραφείς διέσωσαν πολλές αφηγήσεις για τη δύναμη του Μίλωνα. Κάποιες πιθανόν βασίζονταν σε πραγματικές αθλητικές επιδείξεις και άλλες διογκώθηκαν με το πέρασμα των αιώνων.
Ο Παυσανίας αναφέρει, για παράδειγμα, ότι μπορούσε να κρατά ένα ρόδι τόσο σφιχτά ώστε κανείς να μην μπορεί να του το πάρει, χωρίς όμως να το συνθλίβει.
Σε άλλη επίδειξη στεκόταν πάνω σε έναν λαδωμένο δίσκο και προκαλούσε άλλους να τον σπρώξουν από τη θέση του.
Οι ιστορίες αυτές δεν μπορούν όλες να ελεγχθούν ιστορικά, αλλά δείχνουν πόσο γρήγορα ο Μίλων μετατράπηκε από σπουδαίο αθλητή σε σχεδόν μυθική μορφή.
Ποια ήταν η σχέση του με τον Πυθαγόρα;
Ο Κρότων ήταν επίσης η πόλη όπου εγκαταστάθηκε ο Πυθαγόρας και αναπτύχθηκε η περίφημη πυθαγόρεια κοινότητα.
Οι αρχαίες και μεταγενέστερες παραδόσεις συνδέουν στενά τον Μίλωνα με τον κύκλο των Πυθαγορείων. Η σχέση αυτή πιθανότατα υπήρξε πραγματική, αν και οι λεπτομέρειες που παραδίδονται δεν είναι όλες εξίσου ασφαλείς.
Μία από τις γνωστότερες ιστορίες αφορά ένα γεύμα ή συγκέντρωση φιλοσόφων σε κτίριο όπου ξαφνικά ένας από τους κεντρικούς στύλους άρχισε να υποχωρεί.
Έσωσε πράγματι τη ζωή του Πυθαγόρα;
Ο Στράβων μεταφέρει την παράδοση ότι ο Μίλων, όταν ένας στύλος σε αίθουσα όπου βρίσκονταν φιλόσοφοι κατέρρευσε, στήριξε μόνος του την οροφή μέχρι να προλάβουν οι υπόλοιποι να φύγουν. Στη συνέχεια κατάφερε να διαφύγει και ο ίδιος.
Σε μεταγενέστερες αφηγήσεις το περιστατικό συνδέθηκε ειδικά με τον Πυθαγόρα και τους Πυθαγορείους, με αποτέλεσμα να γίνει γνωστή η ιστορία ότι «ο Μίλων έσωσε τη ζωή του Πυθαγόρα».
Χρειάζεται όμως μια σημαντική διευκρίνιση: η αρχαία αφήγηση που διαθέτουμε δεν μας επιτρέπει να βεβαιώσουμε ότι ο ίδιος ο Πυθαγόρας βρισκόταν προσωπικά κάτω από τη συγκεκριμένη στέγη.
Επομένως, είναι ασφαλέστερο να μιλάμε για παράδοση που συνδέει τον Μίλωνα με τη σωτηρία του Πυθαγόρα και της κοινότητάς του, όχι για απολύτως αποδεδειγμένο περιστατικό.
Από το στάδιο στο πεδίο της μάχης
Η πιο εντυπωσιακή μη αθλητική ιστορία για τον Μίλωνα προέρχεται από τον Διόδωρο Σικελιώτη και αφορά τον πόλεμο μεταξύ Κρότωνα και Σύβαρης, περίπου το 510 π.Χ.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Διόδωρου, ο Πυθαγόρας είχε υποστηρίξει ότι οι Κροτωνιάτες έπρεπε να προστατεύσουν εξόριστους από τη Σύβαρη αντί να τους παραδώσουν πίσω. Η σύγκρουση τελικά οδήγησε σε πόλεμο.
Ο Διόδωρος παρουσιάζει τον Μίλωνα ως επικεφαλής των δυνάμεων του Κρότωνα.
Πήγε στη μάχη ντυμένος σαν τον Ηρακλή
Εδώ η αφήγηση αποκτά σχεδόν επικό χαρακτήρα.
Ο Διόδωρος γράφει ότι ο Μίλων μπήκε στη μάχη φορώντας τα ολυμπιακά στεφάνια του και έχοντας εξοπλιστεί όπως ο Ηρακλής, με λεοντή και ρόπαλο.
Ο αρχαίος ιστορικός του αποδίδει σημαντικό ρόλο στην επικράτηση των Κροτωνιατών και αναφέρει ότι οι συμπολίτες του τον θαύμασαν ως έναν από τους βασικούς συντελεστές της νίκης.
Ο Διόδωρος δίνει τεράστιους αριθμούς στρατευμάτων, 300.000 Συβαρίτες απέναντι σε 100.000 Κροτωνιάτες. Τέτοιοι αριθμοί στις αρχαίες πηγές πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη και δεν μπορούν να θεωρηθούν ακριβής στρατιωτική απογραφή.
Γιατί η εικόνα του Ηρακλή είχε τόση σημασία;
Η επιλογή της λεοντής και του ροπάλου δεν ήταν τυχαία. Ο Ηρακλής αποτελούσε το απόλυτο μυθολογικό πρότυπο σωματικής δύναμης.
Για έναν αθλητή όπως ο Μίλων, που είχε γίνει διάσημος για την πάλη και τη δύναμή του, η δημόσια ταύτιση με τον Ηρακλή ήταν ένας ισχυρός συμβολισμός.
Η εικόνα του πολυνίκη Ολυμπιονίκη που εμφανίζεται στο πεδίο της μάχης φορώντας τα στεφάνια του και ντυμένος σαν τον μεγαλύτερο ήρωα της ελληνικής μυθολογίας εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η μορφή του Μίλωνα απέκτησε τόσο έντονο θρυλικό χαρακτήρα.
Πώς πέθανε ο Μίλων;
Ακόμη και ο θάνατός του έφτασε μέχρι εμάς μέσα από μια δραματική παράδοση.
Σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Στράβωνα, ο Μίλων περπατούσε κάποτε σε δάσος όταν είδε έναν κορμό δέντρου που είχε αρχίσει να σχίζεται με σφήνες.
Θέλοντας να δοκιμάσει τη δύναμή του, έβαλε τα χέρια του μέσα στο άνοιγμα και προσπάθησε να σχίσει εντελώς τον κορμό. Οι σφήνες όμως έπεσαν, το ξύλο έκλεισε και τον παγίδευσε.
Αδυνατώντας να απελευθερωθεί, σύμφωνα με την παράδοση, έγινε τελικά λεία άγριων ζώων.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν ο θάνατός του συνέβη ακριβώς έτσι. Η ιστορία όμως λειτούργησε ήδη στην αρχαιότητα σαν ειρωνικό τέλος για έναν άνθρωπο που είχε στηρίξει ολόκληρη τη φήμη του στην ασυνήθιστη σωματική του δύναμη.
Πού τελειώνει η ιστορία και πού αρχίζει ο θρύλος;
Στην περίπτωση του Μίλωνα τα δύο έχουν μπλεχτεί εδώ και περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
Οι ολυμπιακές του νίκες και η μεγάλη καριέρα του ως παλαιστή καταγράφονται καθαρά από τον Παυσανία. Ο Διόδωρος διασώζει την παράδοση για τον ρόλο του στον πόλεμο εναντίον της Σύβαρης, ενώ ο Στράβων καταγράφει την ιστορία της στέγης που κράτησε όρθια για να διαφύγουν οι φιλόσοφοι.
Οι λεπτομέρειες γύρω από την απίστευτη δύναμή του, τη διάσωση του Πυθαγόρα και τον θεαματικό θάνατό του ανήκουν σε μεγάλο βαθμό στον χώρο της αρχαίας παράδοσης.
Ένας αθλητής που έγινε θρύλος ήδη στην αρχαιότητα
Ο Μίλων δεν χρειάζεται τις υπερβολές για να θεωρείται εξαιρετική μορφή της αρχαίας αθλητικής ιστορίας. Έξι ολυμπιακές νίκες στην πάλη και μια αγωνιστική παρουσία που απλώθηκε σε πολλές δεκαετίες αρκούν από μόνες τους.
Το γεγονός ότι το όνομά του συνδέθηκε στη συνέχεια με τον Πυθαγόρα, τον Ηρακλή, τον πόλεμο και ιστορίες υπεράνθρωπης δύναμης δείχνει κάτι ακόμη: για τους αρχαίους, ο Μίλων είχε πάψει να είναι απλώς ένας επιτυχημένος αθλητής.
Είχε ήδη γίνει θρύλος.
