Οι δύσκολες σχέσεις και οι άνθρωποι που μας πληγώνουν μπορούν να επηρεάσουν την αυτοεκτίμηση, την ασφάλεια και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία ή στενοχώρια είναι κακοποίηση, αλλά υπάρχουν συμπεριφορές που δεν πρέπει να αγνοούνται όταν επαναλαμβάνονται.
Το δύσκολο είναι ότι αυτές οι καταστάσεις δεν αναγνωρίζονται πάντα εύκολα, ειδικά όταν το πρόσωπο που μας πληγώνει είναι σύντροφος, συγγενής ή πολύ κοντινός φίλος. Όταν υπάρχει συναισθηματικός δεσμός, συχνά προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε συμπεριφορές που σε έναν ξένο θα μας ενοχλούσαν αμέσως.
Πότε μια δύσκολη σχέση γίνεται πραγματικά επιβαρυντική
Σε κάθε σχέση μπορεί να υπάρξουν παρεξηγήσεις, ένταση και στιγμές στις οποίες κάποιος θα μιλήσει άσχημα ή θα φερθεί με τρόπο που αργότερα θα μετανιώσει. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι μια σχέση είναι κακοποιητική.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν δημιουργείται ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο υποτίμησης, ταπείνωσης, ελέγχου, απειλών ή φόβου. Η συνεχής ειρωνεία, οι προσβολές, οι φωνές, η απαξίωση και η προσπάθεια ελέγχου των επιλογών ενός ανθρώπου μπορούν με τον χρόνο να επηρεάσουν σημαντικά την αυτοεκτίμηση και το αίσθημα ασφάλειάς του.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι όταν κάποιος προσπαθεί συστηματικά να σας κάνει να πιστέψετε ότι δεν αξίζετε, ότι δεν μπορείτε να τα καταφέρετε χωρίς εκείνον ή ότι για κάθε πρόβλημα φταίτε αποκλειστικά εσείς. Μια σχέση δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει σωματική βία για να γίνει ψυχολογικά εξαντλητική.
Ο οργανισμός μπορεί επίσης να αντιδρά σε τέτοιες καταστάσεις με έντονο στρες. Η γνωστή αντίδραση «fight or flight» δεν εμφανίζεται μόνο όταν υπάρχει άμεσος σωματικός κίνδυνος, αλλά μπορεί να ενεργοποιείται και όταν κάποιος βρίσκεται συνεχώς σε περιβάλλον έντασης, φόβου ή πίεσης.
Μάθετε να αναγνωρίζετε τι ακριβώς σας πληγώνει
Ένα σημαντικό πρώτο βήμα είναι να προσπαθήσετε να εντοπίσετε συγκεκριμένα ποια συμπεριφορά σας ενοχλεί. Μπορεί να είναι ο τρόπος που σας μιλά κάποιος, η συνεχής κριτική, οι προσβολές, η παραβίαση της ιδιωτικότητάς σας, η πίεση να κάνετε πράγματα που δεν θέλετε ή η απαίτηση να απολογείστε για κάθε σας επιλογή.
Όσο πιο καθαρά μπορείτε να περιγράψετε τη συμπεριφορά, τόσο πιο εύκολο είναι να εκφράσετε και το όριό σας. Αντί για ένα γενικό «με πληγώνεις», είναι πολλές φορές πιο αποτελεσματικό να πείτε «δεν θέλω να μου μιλάς με αυτόν τον τρόπο» ή «δεν δέχομαι να ελέγχεις τα προσωπικά μου μηνύματα».
Το «όχι» δεν είναι εγωισμός. Είναι ένας τρόπος να δηλώσετε τι σας είναι αποδεκτό και τι όχι. Ένα προσωπικό όριο δεν είναι προσπάθεια να ελέγξετε τον άλλον, αλλά μια ξεκάθαρη δήλωση για το πώς επιλέγετε εσείς να αντιδράσετε όταν κάποια συμπεριφορά συνεχίζεται.
Τα όρια έχουν αξία όταν συνοδεύονται από συνέπεια
Η αντίδραση του άλλου ανθρώπου όταν βάζετε ένα όριο μπορεί να σας δώσει σημαντικές πληροφορίες για τη σχέση. Κάποιος μπορεί να διαφωνήσει μαζί σας ή να χρειαστεί χρόνο για να αλλάξει μια συνήθεια, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να ακούσει, να συζητήσει και να προσπαθήσει να σεβαστεί αυτό που του ζητήσατε.
Αντίθετα, αν κάθε όριο αντιμετωπίζεται με ειρωνεία, θυμό, απειλές, ενοχές ή ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται απλώς σε μια μεμονωμένη διαφωνία. Είναι ένα σημάδι ότι η σχέση χρειάζεται να επανεκτιμηθεί σοβαρά.
Δεν είναι δυνατό να ευχαριστείτε συνεχώς όλους τους ανθρώπους γύρω σας. Η μόνιμη προσπάθεια να μη δυσαρεστήσετε κανέναν μπορεί σταδιακά να σας οδηγήσει στο να παραμερίζετε τις δικές σας ανάγκες και να ανέχεστε συμπεριφορές που σας κάνουν κακό.
Μερικές φορές η λύση είναι να περιορίσετε την επικοινωνία. Άλλες φορές μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη απόσταση. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν πρόκειται για στενό συγγενή ή σύντροφο, η κατάσταση είναι πολύ πιο σύνθετη και δεν λύνεται απλώς με την απόφαση «φεύγω».
Η απομάκρυνση δεν είναι πάντα απλή υπόθεση
Όταν ένας άνθρωπος είναι σημαντικό κομμάτι της ζωής σας, υπάρχουν συχνά συναισθηματικοί, οικονομικοί, οικογενειακοί και πρακτικοί δεσμοί. Γι’ αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να απομακρυνθεί κάποιος ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι μια σχέση τον πληγώνει.
Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται να εξεταστεί όχι μόνο το συναίσθημα αλλά και η προσωπική ασφάλεια, το δίκτυο υποστήριξης και οι πρακτικές δυνατότητες που υπάρχουν. Η βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας ή από μια αρμόδια υπηρεσία μπορεί να βοηθήσει κάποιον να δει την κατάσταση πιο καθαρά και να οργανώσει τα επόμενα βήματά του.
Αν υπάρχουν απειλές, σωματική ή σεξουαλική βία, οικονομικός έλεγχος, απομόνωση από φίλους και συγγενείς, παρακολούθηση ή φόβος για την προσωπική σας ασφάλεια, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια δύσκολη σχέση. Σε τέτοιες περιπτώσεις η προτεραιότητα πρέπει να είναι η ασφάλεια και η αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας.
Ο σεβασμός είναι βασικό στοιχείο κάθε υγιούς σχέσης
Οι υγιείς σχέσεις δεν είναι εκείνες στις οποίες δεν υπάρχει ποτέ καμία διαφωνία. Είναι εκείνες στις οποίες υπάρχει χώρος για διαφορετικές απόψεις χωρίς φόβο, ταπείνωση ή προσπάθεια ελέγχου.
Το να βάζετε όρια δεν σας κάνει δύσκολο ή κακό άνθρωπο. Σημαίνει ότι γνωρίζετε τι χρειάζεστε για να αισθάνεστε ασφαλείς και να διατηρείτε τον αυτοσεβασμό σας.
Δεν χρειάζεται επίσης να αποδεικνύετε διαρκώς την αξία σας σε ανθρώπους που σας υποτιμούν. Οι σχέσεις που αξίζει να διατηρούμε είναι εκείνες στις οποίες υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός, εμπιστοσύνη και η δυνατότητα να εκφράζουμε τον πραγματικό μας εαυτό χωρίς διαρκή φόβο για την αντίδραση του άλλου.
Το να προστατεύετε τον εαυτό σας δεν σημαίνει ότι πρέπει να απομακρύνετε κάθε άνθρωπο που κάποτε σας πλήγωσε. Σημαίνει ότι μπορείτε να αναγνωρίζετε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα, να βάζετε ξεκάθαρα όρια και να επιλέγετε ποιες σχέσεις σας επιτρέπουν να ζείτε με περισσότερο σεβασμό και ηρεμία.
Αν υπάρχει βία ή άμεσος φόβος για την ασφάλειά σας: Στην Ελλάδα λειτουργεί η Γραμμή SOS 15900 για γυναίκες που βιώνουν έμφυλη ή ενδοοικογενειακή βία. Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, καλέστε το 100 ή το 112.












