Οι άνθρωποι που βρίσκονται για χρόνια δίπλα μας μπορεί εύκολα να γίνουν τόσο οικείοι, ώστε να αρχίσουμε να θεωρούμε την παρουσία τους αυτονόητη. Ένας σύντροφος, ένας φίλος, ένας συγγενής ή ακόμη και ένας στενός συνεργάτης μπορεί να είναι σήμερα σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς μας, αλλά καμία σχέση δεν διατηρείται μόνο από συνήθεια.
Οι σχέσεις αλλάζουν μαζί με τους ανθρώπους. Χρειάζονται επικοινωνία, αμοιβαιότητα, σεβασμό και μικρές πράξεις ενδιαφέροντος για να συνεχίσουν να έχουν ουσία. Και μερικές φορές χρειάζονται κάτι εξίσου σημαντικό: την ικανότητα να αναγνωρίζουμε πότε δεν λειτουργούν πια με υγιή τρόπο.
Όταν η οικειότητα γίνεται αδιαφορία
Το να νιώθουμε άνετα με έναν άνθρωπο είναι ένα από τα όμορφα στοιχεία μιας στενής σχέσης. Ξέρουμε τις συνήθειές του, καταλαβαίνουμε πολλά χωρίς εξηγήσεις και δεν αισθανόμαστε ότι χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύουμε τι νιώθουμε.
Υπάρχει όμως μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στην οικειότητα και στην αδιαφορία.
Όταν αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι ο άλλος «θα είναι εκεί ό,τι κι αν γίνει», μπορεί σταδιακά να σταματήσουμε να προσέχουμε όσα κάποτε θεωρούσαμε σημαντικά. Να ακούμε λιγότερο, να εκφράζουμε λιγότερο την εκτίμησή μας ή να θεωρούμε αυτονόητο ότι ο άλλος θα προσαρμόζεται πάντα στις δικές μας ανάγκες.
Δεν χρειάζονται μεγάλες συγκρούσεις για να δημιουργηθεί απόσταση. Μερικές φορές η απόσταση χτίζεται μέσα από πολλές μικρές στιγμές αδιαφορίας.
Η επικοινωνία δεν σημαίνει απλώς να μιλάμε
Η καλή επικοινωνία δεν είναι ένας αδιάκοπος διάλογος ούτε σημαίνει ότι πρέπει να συζητάμε κάθε στιγμή για τα συναισθήματά μας. Σημαίνει κυρίως ότι μπορούμε να μιλήσουμε όταν κάτι μας απασχολεί και ότι υπάρχει πραγματική διάθεση να ακούσουμε τον άλλον.
Ακόμη και άνθρωποι που γνωρίζονται πολλά χρόνια δεν μπορούν να διαβάζουν ο ένας τη σκέψη του άλλου. Οι ανάγκες αλλάζουν, οι προτεραιότητες μετακινούνται και πράγματα που παλαιότερα δεν μας ενοχλούσαν μπορεί κάποια στιγμή να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία.
Γι’ αυτό βοηθά να μη θεωρούμε ότι «ξέρουμε ήδη» τι σκέφτεται ή τι χρειάζεται ο άλλος.
Το να ακούμε επίσης δεν σημαίνει ότι περιμένουμε απλώς τη σειρά μας για να απαντήσουμε. Μερικές φορές ο άλλος χρειάζεται να αισθανθεί ότι καταλάβαμε αυτό που μας είπε πριν αρχίσουμε να προτείνουμε λύσεις ή να υπερασπιζόμαστε τη δική μας πλευρά.
Ένα «ευχαριστώ» μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία απ’ όσο νομίζουμε
Όσο περισσότερο καιρό βρίσκεται κάποιος στη ζωή μας, τόσο ευκολότερο γίνεται να θεωρούμε αυτονόητα όσα κάνει.
Ένα γεύμα που ετοιμάστηκε, μια μικρή εξυπηρέτηση, ένα τηλεφώνημα όταν περνάμε δύσκολα ή η καθημερινή παρουσία ενός ανθρώπου μπορεί σταδιακά να γίνει κάτι που απλώς περιμένουμε.
Η εκτίμηση δεν χρειάζεται να εκφράζεται με εντυπωσιακές χειρονομίες. Ένα ειλικρινές «ευχαριστώ», η αναγνώριση μιας προσπάθειας ή μια μικρή πράξη ανταπόδοσης μπορούν να δείξουν στον άλλον ότι βλέπουμε όσα κάνει και δεν τα θεωρούμε δεδομένα.
Η ευγνωμοσύνη από μόνη της δεν διορθώνει μια προβληματική σχέση. Είναι όμως ένας από τους τρόπους με τους οποίους δύο άνθρωποι μπορούν να δείχνουν ότι αναγνωρίζουν την αξία της παρουσίας ο ένας του άλλου.
Ο σεβασμός φαίνεται περισσότερο στις διαφωνίες
Είναι εύκολο να είμαστε ευγενικοί όταν συμφωνούμε. Η πραγματική δοκιμασία μιας σχέσης εμφανίζεται συχνά όταν οι δύο πλευρές βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά.
Σεβασμός δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε πάντα. Σημαίνει ότι μπορούμε να διαφωνήσουμε χωρίς προσβολές, υποτίμηση ή προσπάθεια να ακυρώσουμε όσα αισθάνεται ο άλλος.
Σημαίνει επίσης ότι αναγνωρίζουμε τα προσωπικά του όρια, τον χρόνο του και το δικαίωμά του να έχει ανάγκες διαφορετικές από τις δικές μας.
Μια σχέση στην οποία ο ένας πρέπει συνεχώς να υποχωρεί για να υπάρχει ηρεμία δεν έχει πραγματική ισορροπία.
Οι διαφορές δεν σημαίνουν ότι η σχέση απέτυχε
Δεν υπάρχει σχέση χωρίς διαφωνίες. Δύο διαφορετικοί άνθρωποι θα έχουν κάποια στιγμή διαφορετικές ανάγκες, απόψεις, συνήθειες και προτεραιότητες.
Το σημαντικότερο δεν είναι να μην υπάρχουν διαφορές, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τις αντιμετωπίζουμε.
Μια δύσκολη συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατανόηση όταν και οι δύο πλευρές είναι πρόθυμες να ακούσουν και να αναζητήσουν έναν τρόπο να προχωρήσουν. Δεν χρειάζεται όμως κάθε διαφορά να καταλήγει σε συμβιβασμό στη μέση.
Υπάρχουν θέματα στα οποία κάποιος μπορεί δικαιολογημένα να έχει ένα σαφές όριο. Το να φροντίζουμε μια σχέση δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε τις ανάγκες ή τις αξίες μας για να αποφύγουμε τη σύγκρουση.
Ο χρόνος έχει αξία όταν συνοδεύεται από πραγματική παρουσία
Οι απαιτήσεις της καθημερινότητας μπορούν εύκολα να περιορίσουν τον χρόνο που διαθέτουμε στους ανθρώπους μας. Εργασία, υποχρεώσεις και κούραση κάνουν πολλές φορές δύσκολο να βρούμε όσο χρόνο θα θέλαμε.
Δεν μετρά όμως μόνο η ποσότητα.
Ένα σύντομο τηλεφώνημα με πραγματικό ενδιαφέρον μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από ώρες κοινής παρουσίας στις οποίες κανείς δεν δίνει πραγματικά προσοχή στον άλλον.
Ένα μήνυμα, μια ερώτηση για το πώς πήγε η μέρα, μια βόλτα ή λίγα λεπτά συζήτησης χωρίς συνεχείς περισπασμούς μπορούν να δείξουν ότι η σχέση εξακολουθεί να έχει χώρο στην καθημερινότητά μας.
Ενσυναίσθηση δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να συμφωνούμε
Μπορούμε να καταλάβουμε γιατί κάποιος αισθάνεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο χωρίς να πιστεύουμε ότι έχει δίκιο σε όλα.
Η ενσυναίσθηση είναι κυρίως η προσπάθεια να δούμε μια κατάσταση και από την πλευρά του άλλου. Να αναγνωρίσουμε ότι τα συναισθήματά του είναι πραγματικά για εκείνον, ακόμη κι αν εμείς θα αντιδρούσαμε διαφορετικά.
Η συναισθηματική υποστήριξη επίσης δεν σημαίνει ότι πρέπει να λύνουμε κάθε πρόβλημα. Πολλές φορές είναι αρκετό να ακούσουμε, να ρωτήσουμε τι χρειάζεται ο άλλος και να είμαστε διαθέσιμοι χωρίς να μετατρέψουμε αμέσως τη συζήτηση σε συμβουλές.
Η αγάπη δεν αρκεί πάντοτε από μόνη της
Μπορεί να αγαπάμε έναν άνθρωπο και παρ’ όλα αυτά η σχέση να περνά δυσκολίες. Η αγάπη είναι σημαντική, αλλά δεν αντικαθιστά τον σεβασμό, την εμπιστοσύνη, την επικοινωνία και την αμοιβαιότητα.
Ούτε χρειάζεται να αποδεικνύουμε καθημερινά την αγάπη μας με μεγάλες χειρονομίες. Συνήθως φαίνεται περισσότερο στις μικρές πράξεις: στο αν ενδιαφερόμαστε πραγματικά για όσα συμβαίνουν στη ζωή του άλλου, στο αν κρατάμε τον λόγο μας και στο αν είμαστε παρόντες όταν μας χρειάζεται.
Το «ξέρει ότι τον αγαπάω» μπορεί να είναι αλήθεια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν αξίζει μερικές φορές να το ακούσει ή να το δει και στην πράξη.
Χρειάζεται να αγαπάμε πρώτα τον εαυτό μας;
Συχνά ακούμε τη φράση ότι «αν δεν αγαπάς τον εαυτό σου, δεν μπορείς να αγαπήσεις κανέναν άλλον». Η πραγματικότητα δεν είναι τόσο απόλυτη.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει ανασφάλειες, να περνά μια περίοδο χαμηλής αυτοεκτίμησης ή να δυσκολεύεται να αποδεχτεί ορισμένες πλευρές του εαυτού του και παρ’ όλα αυτά να αγαπά βαθιά και να δημιουργεί ουσιαστικές σχέσεις.
Η σχέση με τον εαυτό μας έχει όμως σημασία επειδή επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε τα όριά μας, τι συμπεριφορές αποδεχόμαστε και πόσο εύκολα μπορούμε να εκφράσουμε τις ανάγκες μας.
Η αυτοεκτίμηση λοιπόν δεν είναι προϋπόθεση για να αγαπηθούμε. Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να συμμετέχουμε στις σχέσεις μας με μεγαλύτερη επίγνωση των αναγκών και των ορίων μας.
Δεν αξίζει κάθε σχέση ατελείωτη υπομονή
Οι σχέσεις χρειάζονται υπομονή επειδή οι άνθρωποι κάνουν λάθη. Μια κακή στιγμή ή μια έντονη διαφωνία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας δεσμός πρέπει να τελειώσει.
Υπάρχει όμως μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην υπομονή και στην ανοχή μιας συμπεριφοράς που επαναλαμβάνεται και μας πληγώνει.
Δεν χρειάζεται να δίνουμε απεριόριστες ευκαιρίες επειδή «οι σχέσεις θέλουν δουλειά». Η προσπάθεια έχει νόημα όταν υπάρχει και από τις δύο πλευρές διάθεση για αλλαγή, σεβασμό και ευθύνη για τα λάθη.
Όταν τα όρια παραβιάζονται συνεχώς, όταν η ασέβεια επαναλαμβάνεται ή όταν μόνο ένας άνθρωπος προσπαθεί να κρατήσει τη σχέση ζωντανή, η περισσότερη υπομονή δεν αποτελεί πάντα τη σωστή απάντηση.
Μια σχέση δεν χρειάζεται τελειότητα αλλά αμοιβαιότητα
Καμία ανθρώπινη σχέση δεν είναι συνεχώς αρμονική. Θα υπάρξουν περίοδοι απόστασης, παρεξηγήσεις και στιγμές όπου ο ένας θα έχει περισσότερο χρόνο ή δύναμη να προσφέρει από τον άλλον.
Το ζητούμενο δεν είναι να κρατάμε καθημερινά λογαριασμό για το ποιος έδωσε περισσότερο. Είναι να υπάρχει, μέσα στον χρόνο, η αίσθηση ότι και οι δύο άνθρωποι νοιάζονται για τη σχέση και δεν θεωρούν τον άλλον αυτονόητο.
Μερικές φορές αυτό φαίνεται με μια μεγάλη πράξη. Τις περισσότερες φορές όμως φαίνεται στα μικρά: σε μια ερώτηση, σε ένα «ευχαριστώ», σε μια συγγνώμη όταν χρειάζεται, σε λίγο χρόνο και στην προθυμία να ακούσουμε πραγματικά.
Καμία σχέση δεν παραμένει σημαντική απλώς επειδή υπάρχει εδώ και χρόνια. Αυτό που τη διατηρεί ζωντανή είναι να συνεχίζουν οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα σε αυτήν να βλέπουν, να ακούν και να υπολογίζουν ο ένας τον άλλον.
