Το διαβητικό πόδι είναι μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές που μπορεί να εμφανιστούν σε ανθρώπους με διαβήτη. Η βλάβη των νεύρων, η μειωμένη αιμάτωση και ακόμη και ένας μικρός τραυματισμός μπορούν, όταν συνδυαστούν, να οδηγήσουν σε πληγή που δεν γίνεται έγκαιρα αντιληπτή ή δυσκολεύεται να επουλωθεί.
Η καλή ρύθμιση του διαβήτη, ο συστηματικός έλεγχος των ποδιών και η έγκαιρη αντιμετώπιση ακόμη και μιας μικρής πληγής μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών. Ιδιαίτερη σημασία έχει να γνωρίζει κάποιος ποια σημάδια χρειάζονται γρήγορη ιατρική αξιολόγηση.
Πώς ο διαβήτης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στα πόδια
Δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι η διαβητική περιφερική νευροπάθεια και η περιφερική αρτηριακή νόσος.
Η νευροπάθεια μπορεί να μειώσει την αίσθηση του πόνου, της θερμοκρασίας και της πίεσης. Έτσι, κάποιος μπορεί να αποκτήσει μια φουσκάλα, ένα κόψιμο ή έναν τραυματισμό χωρίς να το αντιληφθεί.
Η μειωμένη αιμάτωση μπορεί παράλληλα να δυσκολέψει την επούλωση μιας πληγής. Όταν συνυπάρχουν νευροπάθεια, κακή κυκλοφορία, παραμόρφωση του ποδιού και πίεση από ακατάλληλα υποδήματα, ο κίνδυνος εμφάνισης έλκους αυξάνεται.
Ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή;
Η διαβητική νευροπάθεια δεν προκαλεί πάντα εμφανή συμπτώματα. Κάποιος μπορεί να έχει ήδη μειωμένη αισθητικότητα χωρίς να το γνωρίζει, γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος των ποδιών είναι σημαντικός ακόμη και όταν δεν υπάρχει πόνος.
Σημάδια που χρειάζονται προσοχή είναι:
- μούδιασμα ή μειωμένη αισθητικότητα,
- κάψιμο, μυρμήγκιασμα ή πόνος,
- φουσκάλες, κοψίματα ή πληγές,
- κάλοι ή σκληρύνσεις του δέρματος,
- ερυθρότητα ή αλλαγή χρώματος,
- πρήξιμο,
- ασυνήθιστη θερμότητα σε ένα σημείο του ποδιού,
- αλλαγές στο σχήμα του ποδιού ή των δαχτύλων,
- πληγές που καθυστερούν να επουλωθούν.
Το ότι ένα τραύμα δεν πονά δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντο. Σε ανθρώπους με νευροπάθεια, η μειωμένη αίσθηση μπορεί ακριβώς να είναι ο λόγος που ένα σοβαρό πρόβλημα περνά απαρατήρητο.
Γιατί ο καθημερινός έλεγχος των ποδιών είναι τόσο σημαντικός;
Άτομα με διαβήτη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει νευροπάθεια ή αυξημένος κίνδυνος έλκους, είναι χρήσιμο να εξετάζουν καθημερινά τα πόδια τους. Ο στόχος είναι να εντοπίζεται ένα μικρό πρόβλημα πριν εξελιχθεί σε σοβαρό τραύμα.
Ελέγξτε το πάνω και το κάτω μέρος των ποδιών, τα πέλματα, τις φτέρνες και τα σημεία ανάμεσα στα δάχτυλα. Αν δυσκολεύεστε να δείτε το πέλμα, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε καθρέφτη ή να ζητήσετε βοήθεια από κάποιον δικό σας.
Αναζητήστε κοψίματα, φουσκάλες, ερυθρότητα, πρήξιμο, αλλαγές στο δέρμα ή στα νύχια, κάλους και οποιαδήποτε νέα πληγή.
Πώς πρέπει να πλένετε και να ενυδατώνετε τα πόδια;
Πλύνετε τα πόδια καθημερινά με χλιαρό και όχι καυτό νερό. Αν υπάρχει νευροπάθεια, μπορεί να μην γίνει αντιληπτή σωστά μια πολύ υψηλή θερμοκρασία και να προκληθεί έγκαυμα.
Μετά το πλύσιμο, στεγνώστε προσεκτικά τα πόδια και ιδιαίτερα τις περιοχές ανάμεσα στα δάχτυλα.
Αν το δέρμα είναι ξηρό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενυδατική κρέμα στο πάνω και κάτω μέρος του ποδιού. Η κρέμα δεν πρέπει να τοποθετείται ανάμεσα στα δάχτυλα, όπου η παρατεταμένη υγρασία μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα.
Μην περπατάτε ξυπόλυτοι όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος
Ένας πολύ μικρός τραυματισμός από αιχμηρό αντικείμενο, ζεστή επιφάνεια ή τριβή μπορεί να περάσει απαρατήρητος όταν η αισθητικότητα είναι μειωμένη.
Γι’ αυτό, σε άτομα που διατρέχουν κίνδυνο για έλκος, οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν να αποφεύγεται το περπάτημα ξυπόλυτα, με κάλτσες χωρίς παπούτσια ή με πολύ λεπτές παντόφλες, τόσο έξω όσο και μέσα στο σπίτι.
Πώς να επιλέξετε σωστά παπούτσια
Τα παπούτσια πρέπει να εφαρμόζουν σωστά, χωρίς να πιέζουν ή να τρίβουν τα δάχτυλα και τα πλάγια του ποδιού. Πριν τα φορέσετε, είναι καλό να ελέγχετε το εσωτερικό τους για μικρά αντικείμενα, πτυχώσεις ή σημεία που μπορεί να τραυματίσουν το δέρμα.
Τα καινούργια παπούτσια είναι προτιμότερο να φοριούνται αρχικά για μικρά χρονικά διαστήματα μέχρι να διαπιστωθεί ότι δεν δημιουργούν ερεθισμό.
Ειδικά θεραπευτικά υποδήματα ή ορθωτικά δεν χρειάζονται όλοι. Μπορεί να συνιστώνται σε άτομα υψηλού κινδύνου, για παράδειγμα όταν υπάρχει απώλεια προστατευτικής αισθητικότητας, παραμόρφωση, έντονοι κάλοι, κακή κυκλοφορία ή ιστορικό προηγούμενου έλκους ή ακρωτηριασμού.
Πώς πρέπει να φροντίζετε τα νύχια και τους κάλους;
Τα νύχια πρέπει να κόβονται ίσια και οι αιχμηρές άκρες μπορούν να λειαίνονται απαλά με λίμα.
Αν υπάρχει μειωμένη όραση, δυσκολία στο σκύψιμο, πολύ παχιά νύχια, εισφρύηση νυχιού ή σημαντική νευροπάθεια, είναι ασφαλέστερο η περιποίηση να γίνεται από κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
Μην κόβετε μόνοι σας κάλους και μην χρησιμοποιείτε κοινά προϊόντα αφαίρεσης κάλων ή «ματιών». Ορισμένα περιέχουν ουσίες που μπορούν να τραυματίσουν το δέρμα και να δημιουργήσουν πληγή.
Πόσο συχνά πρέπει να εξετάζονται τα πόδια από επαγγελματία υγείας;
Οι σύγχρονες οδηγίες της American Diabetes Association συστήνουν ολοκληρωμένη εξέταση των ποδιών τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο για τα άτομα με διαβήτη.
Η εξέταση περιλαμβάνει έλεγχο του δέρματος και του σχήματος του ποδιού, αξιολόγηση της αισθητικότητας και εκτίμηση της κυκλοφορίας του αίματος.
Άτομα που έχουν ήδη απώλεια προστατευτικής αισθητικότητας, προηγούμενο έλκος, ακρωτηριασμό, περιφερική αρτηριακή νόσο ή άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου χρειάζονται συχνότερη παρακολούθηση.
Γιατί η καλή ρύθμιση του διαβήτη έχει σημασία;
Η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλά επίπεδα γλυκόζης αυξάνει τον κίνδυνο νευρικής βλάβης και άλλων επιπλοκών του διαβήτη. Η διατήρηση της γλυκόζης στους εξατομικευμένους στόχους που έχει θέσει η ομάδα υγείας είναι σημαντικό μέρος της πρόληψης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι με διαβήτη πρέπει να μετρούν το σάκχαρό τους με την ίδια συχνότητα. Η ανάγκη για μετρήσεις εξαρτάται από τον τύπο του διαβήτη, τα φάρμακα ή την ινσουλίνη, τη χρήση συστήματος συνεχούς καταγραφής και το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο.
Η αποφυγή του καπνίσματος είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το κάπνισμα επιβαρύνει τα αιμοφόρα αγγεία και την κυκλοφορία.
Τι είναι το πόδι Charcot και γιατί χρειάζεται προσοχή;
Μια λιγότερο γνωστή αλλά σοβαρή επιπλοκή της διαβητικής νευροπάθειας είναι η νευροπαθητική αρθροπάθεια Charcot. Μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα οστά και στις αρθρώσεις του ποδιού και, χωρίς έγκαιρη αντιμετώπιση, σημαντική παραμόρφωση.
Ένα πόδι που ξαφνικά γίνεται ζεστό, κόκκινο και πρησμένο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει νευροπάθεια, χρειάζεται γρήγορη ιατρική αξιολόγηση ακόμη και αν ο πόνος είναι μικρός ή απουσιάζει.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;
Δεν πρέπει να περιμένετε να δείτε αν μια σοβαρή αλλαγή «θα περάσει μόνη της». Η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στην πορεία ενός διαβητικού έλκους ή μιας λοίμωξης.
Επικοινωνήστε γρήγορα με επαγγελματία υγείας όταν εμφανιστεί:
- ανοιχτή πληγή ή έλκος,
- φουσκάλα που έχει ανοίξει ή τραύμα που δεν επουλώνεται,
- ερυθρότητα, αυξημένη θερμοκρασία ή πρήξιμο χωρίς σαφή εξήγηση,
- έκκριση υγρού, πύου ή δυσάρεστη οσμή από πληγή,
- νέα αλλαγή στο χρώμα του δέρματος,
- μαύρισμα ή νέκρωση ιστού,
- αιφνίδια αλλαγή στο σχήμα του ποδιού.
Επείγουσα ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχει γάγγραινα, έλκος μαζί με πυρετό ή άλλα σημεία σοβαρής λοίμωξης, ή όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η αιμάτωση του άκρου έχει μειωθεί σημαντικά.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί κάποιος να έχει διαβητικό πόδι χωρίς πόνο;
Ναι. Η νευροπάθεια μπορεί να μειώσει ή να εξαφανίσει την αίσθηση του πόνου. Γι’ αυτό μια πληγή μπορεί να είναι σοβαρή ακόμη και όταν δεν πονά.
Πρέπει όλοι οι άνθρωποι με διαβήτη να ελέγχουν τα πόδια τους;
Η τακτική παρατήρηση των ποδιών είναι σημαντική, ιδιαίτερα για όσους έχουν νευροπάθεια ή αυξημένο κίνδυνο έλκους. Οι άνθρωποι υψηλού κινδύνου χρειάζονται καθημερινό έλεγχο και τακτική παρακολούθηση από επαγγελματία υγείας.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω ενυδατική κρέμα;
Ναι, όταν υπάρχει ξηρό δέρμα. Η κρέμα μπορεί να τοποθετείται στο πάνω και κάτω μέρος του ποδιού, αλλά όχι ανάμεσα στα δάχτυλα.
Μπορώ να περπατώ ξυπόλυτος μέσα στο σπίτι;
Για άτομα που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για διαβητικό έλκος, οι διεθνείς οδηγίες συνιστούν να αποφεύγεται το περπάτημα ξυπόλυτα ακόμη και μέσα στο σπίτι.
Μια μικρή πληγή χρειάζεται γιατρό;
Σε άνθρωπο με διαβήτη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει νευροπάθεια ή κακή κυκλοφορία, ακόμη και μια μικρή πληγή χρειάζεται προσοχή. Αν δεν αρχίζει να βελτιώνεται, αν εμφανίζει ερυθρότητα, πρήξιμο, έκκριση ή αυξημένη θερμοκρασία, πρέπει να αξιολογηθεί γρήγορα από επαγγελματία υγείας.
Η προστασία από το διαβητικό πόδι βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των μικρών τραυματισμών, στην έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων και στην τακτική επαγγελματική παρακολούθηση. Ένα καθημερινό κοίταγμα στα πόδια μπορεί να φαίνεται απλό, αλλά σε ένα άτομο με μειωμένη αισθητικότητα μπορεί να εντοπίσει εγκαίρως μια αλλαγή πριν εξελιχθεί σε σοβαρό έλκος ή λοίμωξη.
Πηγές:














