Υπάρχει μια βαθιά αλήθεια σε αυτή τη φράση του Πάουλο Κοέλιο, μια αλήθεια που αντηχεί σαν ψίθυρος σε στιγμές απογοήτευσης, σαν κραυγή όταν αισθανόμαστε παγιδευμένοι στην αδυναμία της επικοινωνίας. Γιατί, αλήθεια, πόσες φορές έχεις προσπαθήσει να εξηγήσεις; Να δώσεις το νόημα, να ξεδιπλώσεις τις προθέσεις σου, να φωτίσεις τις γκρίζες ζώνες που κρύβονται πίσω από τις πράξεις σου ή τα λόγια σου. Και όμως, η ανταπόκριση μοιάζει να έρχεται μέσα από φίλτρα. Φίλτρα υποκειμενικότητας, φόβου, προκατάληψης.
Αυτό που μένει τελικά, συχνά, είναι η αίσθηση της αποτυχίας. Όχι, δεν είναι ότι δεν μίλησες καλά. Δεν είναι ότι δεν είχες λογικά επιχειρήματα ή ειλικρινή διάθεση. Είναι ότι οι άνθρωποι ακούνε μόνο αυτό που θέλουν να ακούσουν. Και ίσως, ακούνε μόνο ό,τι επιβεβαιώνει αυτό που ήδη πιστεύουν.
Αλλά γιατί; Γιατί συμβαίνει αυτό; Είναι η φύση μας; Είναι η προστατευτική μας ασπίδα; Ή μήπως είναι ο φόβος να αλλάξουμε την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο, για τους άλλους, για τον εαυτό μας;
Σκέφτομαι πως η αλήθεια κρύβεται κάπου ανάμεσα. Οι άνθρωποι, εγώ, εσύ, όλοι μας, έχουμε ανάγκη από σταθερότητα. Από ένα σταθερό πλαίσιο μέσα στο οποίο να κατανοούμε τον κόσμο και να νιώθουμε ασφαλείς. Η αλλαγή, η αποδοχή μιας διαφορετικής οπτικής, μιας διαφορετικής ερμηνείας, συχνά μοιάζει απειλητική. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε ξανά τις πεποιθήσεις μας, να αναρωτηθούμε αν κάναμε λάθος. Και αυτή η αυτοκριτική δεν είναι εύκολη. Είναι πόνος, είναι δουλειά, είναι μια μικρή κρίση ταυτότητας.
Όταν λοιπόν κάποιος μας μιλάει, όταν προσπαθεί να μας εξηγήσει, η φυσική μας τάση είναι να κρατάμε μόνο ό,τι ταιριάζει στο ήδη υπάρχον παζλ. Το υπόλοιπο, απλώς δεν περνάει. Μένει έξω, σαν ένας άνεμος που χτυπά σε κλειστά παράθυρα. Και εμείς, από μέσα, κοιτάμε αυτά τα παράθυρα και νιώθουμε πως έχουμε δίκιο. Γιατί δεν ακούμε τη θύελλα, δεν ακούμε την προσπάθεια του άλλου να επικοινωνήσει. Βλέπουμε μόνο το δικό μας καθρέφτισμα στο τζάμι.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πτυχή. Πολλές φορές, οι εξηγήσεις δεν είναι για τους άλλους. Είναι για εμάς. Είναι ο τρόπος μας να νιώσουμε πως κάναμε ό,τι μπορούσαμε. Πως δώσαμε τη δική μας αλήθεια, πως δεν αφήσαμε τίποτα να αιωρείται. Οι εξηγήσεις είναι η ανακούφισή μας. Είναι ο τρόπος μας να παλέψουμε με την ενοχή, με τον φόβο της απόρριψης, με την ανάγκη να είμαστε κατανοητοί.
Όμως, η φράση του Κοέλιο μας καλεί να δούμε πέρα από αυτό. Μας καλεί να δεχτούμε την πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσης, όχι με κυνισμό, αλλά με σοφία. Μας λέει: Μην σπαταλάς τον χρόνο σου. Όχι γιατί οι εξηγήσεις είναι άχρηστες, αλλά γιατί το αποτέλεσμα δεν είναι στο χέρι σου. Κάνε ό,τι μπορείς, πες ό,τι έχεις να πεις, αλλά μη δένεσαι με την ανάγκη να ακουστείς όπως ακριβώς θέλεις. Άφησε τον άλλον να πάρει αυτό που μπορεί, αυτό που θέλει, αυτό που είναι έτοιμος να δεχτεί.
Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να σταματήσουμε να επικοινωνούμε. Όχι, το αντίθετο. Σημαίνει πως πρέπει να επικοινωνούμε χωρίς προσδοκίες. Να δίνουμε, χωρίς να περιμένουμε αντάλλαγμα. Να μιλάμε, χωρίς να κρατιόμαστε από την ανάγκη να πείσουμε. Γιατί η επικοινωνία δεν είναι μια πράξη ελέγχου, αλλά μια πράξη ελευθερίας. Μια πράξη γενναιοδωρίας.
Σκέφτομαι όλους εκείνους τους ανθρώπους που πέρασαν από τη ζωή μου και που, παρά τις προσπάθειές μου, δεν κατάφερα ποτέ να τους εξηγήσω τι ένιωθα, τι ήθελα, ποιος ήμουν. Σκέφτομαι τις στιγμές που έφυγα απογοητευμένος, που αναρωτήθηκα αν έκανα λάθος, αν δεν ήμουν αρκετά σαφής, αν δεν βρήκα τις σωστές λέξεις. Και τώρα καταλαβαίνω. Δεν ήταν θέμα λέξεων. Ήταν θέμα ετοιμότητας. Και από τις δύο πλευρές.
Υπάρχουν στιγμές που οι άνθρωποι είναι κλειστοί, όχι γιατί δεν σε αγαπούν, όχι γιατί δεν τους νοιάζει, αλλά γιατί απλώς δεν μπορούν. Γιατί η δική τους εσωτερική διαδρομή δεν έχει φτάσει ακόμα στο σημείο που να μπορούν να δεχτούν αυτό που έχεις να τους δώσεις. Και αυτό είναι εντάξει. Δεν είναι δική σου δουλειά να τους αλλάξεις. Δεν είναι δική σου ευθύνη να τους πείσεις. Είναι απλώς δική σου δουλειά να είσαι αυθεντικός, να είσαι αληθινός, και να αφήσεις τα υπόλοιπα να πάρουν τον δρόμο τους.
Όσο περισσότερο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω πως αυτή η φράση δεν είναι μόνο για τις εξηγήσεις. Είναι για όλη την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Είναι μια υπενθύμιση πως δεν έχουμε τον έλεγχο. Και αυτό, όσο κι αν μας τρομάζει, είναι τελικά απελευθερωτικό. Γιατί μας δίνει την άδεια να σταματήσουμε να προσπαθούμε τόσο πολύ. Να σταματήσουμε να προσπαθούμε να είμαστε κατανοητοί, αποδεκτοί, αρεστοί. Και να αρχίσουμε απλώς να είμαστε.
Κάθε φορά που προσπαθούμε να εξηγήσουμε, να δικαιολογηθούμε, να πείσουμε, βάζουμε τον εαυτό μας σε μια θέση άμυνας. Και η άμυνα φέρνει μαζί της άγχος, φέρνει πίεση. Τι θα γίνει αν δεν καταλάβουν; Τι θα γίνει αν δεν δεχτούν την εξήγησή μου; Και έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, χάνουμε την ελευθερία μας. Γινόμαστε αιχμάλωτοι της ανάγκης μας για έγκριση.
Αλλά η ελευθερία έρχεται όταν αφήνουμε τα πράγματα να είναι όπως είναι. Όταν καταλαβαίνουμε πως η αξία μας δεν εξαρτάται από το αν οι άλλοι μας καταλαβαίνουν. Όταν αποδεχόμαστε πως η αλήθεια μας είναι αρκετή, ακόμα κι αν δεν την ακούει κανείς.
Αυτό είναι το δώρο αυτής της φράσης του Κοέλιο. Δεν είναι μια κυνική παραδοχή της αποτυχίας της επικοινωνίας. Είναι μια πρόσκληση να απελευθερωθούμε. Να δεχτούμε πως η ευθύνη μας σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Να μάθουμε να μιλάμε, να εξηγούμε, να δίνουμε, αλλά χωρίς την προσδοκία του αποτελέσματος. Και τελικά, να μάθουμε να ζούμε.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, αυτό είναι που έχει σημασία. Να ζούμε τη δική μας αλήθεια, να είμαστε αυθεντικοί, να δίνουμε τον εαυτό μας χωρίς φόβο. Και αν οι άλλοι δεν μας ακούσουν όπως θέλουμε, δεν πειράζει. Δεν είναι απόρριψη. Είναι απλώς η ανθρώπινη φύση.
Και ίσως, όταν σταματήσουμε να προσπαθούμε τόσο πολύ, όταν σταματήσουμε να σπαταλάμε χρόνο σε εξηγήσεις, τότε να ανοίξουμε έναν χώρο. Έναν χώρο ελευθερίας, όπου η επικοινωνία να μπορεί να συμβεί πραγματικά. Χωρίς πίεση, χωρίς φίλτρα, χωρίς προσδοκίες. Έναν χώρο όπου οι καρδιές να μιλάνε, όχι τα λόγια.
