Υπάρχει μια φράση που αποδίδεται στον Πάουλο Κοέλιο και αγγίζει ιδιαίτερα όσους έχουν κουραστεί να προσπαθούν να γίνουν κατανοητοί: «Μη σπαταλάς τον χρόνο σου σε εξηγήσεις. Οι άνθρωποι ακούνε μόνο αυτό που θέλουν να ακούσουν».
Δεν χρειάζεται να τη διαβάσουμε ως απόλυτη αλήθεια για όλους τους ανθρώπους. Μπορούμε, όμως, να τη δούμε ως μια υπενθύμιση ότι υπάρχει ένα όριο στο πόσο μπορούμε να εξηγήσουμε τις προθέσεις, τις επιλογές και τα συναισθήματά μας. Από ένα σημείο και μετά, η κατανόηση δεν εξαρτάται μόνο από εμάς.
Δεν ακούμε όλοι την ίδια κουβέντα με τον ίδιο τρόπο
Δύο άνθρωποι μπορούν να ακούσουν ακριβώς τα ίδια λόγια και να καταλάβουν διαφορετικά πράγματα. Ο καθένας κουβαλά τις εμπειρίες του, τις προσδοκίες του, τους φόβους του και τη δική του εικόνα για όσα έχουν προηγηθεί.
Γι’ αυτό και μια εξήγηση που σε εσένα μοιάζει απόλυτα ξεκάθαρη μπορεί στον άλλον να ακούγεται διαφορετικά. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αρνείται να σε ακούσει ή ότι δεν ενδιαφέρεται. Μπορεί απλώς να ερμηνεύει την κατάσταση από διαφορετική οπτική.
Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία της επικοινωνίας: δεν έχουμε πλήρη έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο θα ερμηνευτούν όσα λέμε.
Πότε μια εξήγηση αρχίζει να γίνεται εξάντληση
Το να εξηγείς τον εαυτό σου δεν είναι λάθος. Υπάρχουν στιγμές που μια καθαρή συζήτηση μπορεί να λύσει μια παρεξήγηση, να αποκαταστήσει μια σχέση ή να βοηθήσει δύο ανθρώπους να καταλάβουν καλύτερα ο ένας τον άλλον.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η εξήγηση επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά χωρίς να οδηγεί πουθενά. Όταν αλλάζεις λέξεις, επιχειρήματα και τρόπο έκφρασης, αλλά αισθάνεσαι ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύεις τι εννοούσες, τι αισθανόσουν ή γιατί πήρες μια συγκεκριμένη απόφαση.
Τότε η προσπάθεια να επικοινωνήσεις μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ανάγκη να πείσεις. Και αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Δεν μπορείς να ελέγξεις πώς θα σε καταλάβει ο άλλος
Μπορείς να επιλέξεις τις λέξεις σου. Μπορείς να είσαι ειλικρινής, να αναγνωρίσεις τα λάθη σου και να εξηγήσεις καθαρά τις προθέσεις σου. Δεν μπορείς, όμως, να αποφασίσεις τι θα πιστέψει τελικά ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντί σου.
Αυτό είναι δύσκολο να το δεχτούμε, ιδιαίτερα όταν μας ενδιαφέρει η γνώμη κάποιου. Συχνά θέλουμε όχι μόνο να μας ακούσει αλλά και να καταλήξει ακριβώς στο συμπέρασμα που θεωρούμε σωστό.
Εκεί όμως η επικοινωνία μπορεί να γίνει ένας ατελείωτος κύκλος: εξηγούμε περισσότερο, ο άλλος εξακολουθεί να βλέπει διαφορετικά τα πράγματα και εμείς προσπαθούμε ακόμη περισσότερο.
Μερικές φορές εξηγούμε για να νιώσουμε εμείς καλύτερα
Οι εξηγήσεις δεν απευθύνονται πάντοτε αποκλειστικά στον άλλον. Κάποιες φορές έχουμε ανάγκη να πούμε όσα αισθανόμαστε για να ξέρουμε ότι κάναμε τη δική μας προσπάθεια και δεν αφήσαμε κάτι σημαντικό ανείπωτο.
Αυτό μπορεί να έχει αξία. Μια ειλικρινής κουβέντα μπορεί να μας βοηθήσει να βάλουμε σε τάξη όσα αισθανόμαστε, ακόμη και αν ο άλλος τελικά δεν συμφωνήσει μαζί μας.
Το δύσκολο είναι να αναγνωρίσουμε τη στιγμή που έχουμε ήδη πει όσα χρειαζόταν να ειπωθούν. Γιατί μετά από εκείνο το σημείο, περισσότερες λέξεις δεν σημαίνουν απαραίτητα περισσότερη κατανόηση.
Το να σταματήσεις να εξηγείς δεν σημαίνει ότι σταματάς να επικοινωνείς
Το μήνυμα δεν είναι να κλειστούμε στον εαυτό μας ούτε να θεωρήσουμε κάθε διαφωνία απόδειξη ότι ο άλλος «δεν θέλει να καταλάβει». Οι σχέσεις χρειάζονται συζήτηση, διευκρινίσεις και πολλές φορές υπομονή.
Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο «θέλω να σου εξηγήσω» και στο «πρέπει οπωσδήποτε να σε κάνω να συμφωνήσεις μαζί μου».
Η πρώτη στάση αφήνει χώρο και στους δύο. Η δεύτερη μπορεί να μας εγκλωβίσει σε μια διαρκή προσπάθεια να κερδίσουμε αποδοχή, επιβεβαίωση ή δικαίωση.
Δεν χρειάζεται όλοι να βλέπουν την ιστορία σου όπως εσύ
Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα στις ανθρώπινες σχέσεις είναι να αποδεχτούμε ότι κάποιος μπορεί να ακούσει ολόκληρη τη δική μας εκδοχή και παρ’ όλα αυτά να μη συμφωνήσει μαζί μας.
Μπορεί ακόμη και να σχηματίσει μια εικόνα για εμάς που θεωρούμε άδικη. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας όταν χρειάζεται. Σημαίνει απλώς ότι δεν μπορούμε να περάσουμε ολόκληρη τη ζωή μας προσπαθώντας να διορθώσουμε κάθε εντύπωση που έχει κάποιος για εμάς.
Υπάρχουν φορές που η πιο ήρεμη επιλογή είναι να πεις αυτό που πραγματικά θέλεις να πεις, να ακούσεις την άλλη πλευρά και στη συνέχεια να αφήσεις τη συζήτηση να τελειώσει.
Η αξία σου δεν εξαρτάται από το αν όλοι σε καταλαβαίνουν
Η συνεχής ανάγκη να γίνουμε κατανοητοί μπορεί εύκολα να συνδεθεί με την ανάγκη να γίνουμε αποδεκτοί. Και τότε αρχίζουμε να μετράμε τον εαυτό μας μέσα από τις αντιδράσεις των άλλων.
Όμως ένας άνθρωπος μπορεί να διαφωνήσει μαζί σου χωρίς αυτό να ακυρώνει όσα αισθάνεσαι. Μπορεί να μη δει τα γεγονότα όπως εσύ χωρίς αυτό να καθορίζει την προσωπική σου αξία.
Ίσως, λοιπόν, εκεί βρίσκεται η πιο χρήσιμη πλευρά της φράσης του Κοέλιο: όχι στο να σταματήσουμε να εξηγούμε, αλλά στο να μάθουμε πότε έχουμε εξηγήσει αρκετά.
Να μιλάμε όταν υπάρχει κάτι που αξίζει να ειπωθεί. Να ακούμε πραγματικά όσα έχει να πει και ο άλλος. Και όταν έχουμε κάνει το μέρος που μας αναλογεί, να μη θεωρούμε προσωπική αποτυχία το γεγονός ότι κάποιος μπορεί τελικά να δει τα πράγματα διαφορετικά.
Γιατί η καλή επικοινωνία χρειάζεται προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Δεν χρειάζεται, όμως, να μετατρέπεται σε έναν ατελείωτο αγώνα για να αποδείξουμε ποιοι είμαστε.
