Το δενδρολίβανο είναι ένα από τα πιο γνώριμα αρωματικά φυτά της μεσογειακής κουζίνας και υπάρχει σε πολλά σπίτια είτε αποξηραμένο είτε φυτεμένο σε γλάστρα. Εκτός από τη μαγειρική, έχει μακρά ιστορία χρήσης στην παραδοσιακή ιατρική, όμως πολλά από τα οφέλη που του αποδίδονται σήμερα δεν έχουν αποδειχθεί με την ίδια βεβαιότητα.
Περιέχει αρωματικές και φυτοχημικές ενώσεις, όπως ροσμαρινικό οξύ, καρνοσικό οξύ και 1,8-cineole, οι οποίες έχουν μελετηθεί για πιθανές αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και άλλες βιολογικές δράσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το φυτό αποτελεί θεραπεία για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων.
Το δενδρολίβανο έχει επίσης έντονη παρουσία στην ελληνική παράδοση. Σε παραδοσιακό τραγούδι από την Απείρανθο της Νάξου συναντάμε τους στίχους: «Καημένο δεντρολίβανε, κανείς νερό δε σου ’βανε…».
Μπορεί το δενδρολίβανο να βοηθήσει τη μνήμη;
Η σχέση του δενδρολίβανου με τη μνήμη έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Στην αρχαιότητα συνδεόταν συμβολικά με τη μνήμη και τη συγκέντρωση, ενώ σήμερα υπάρχουν ορισμένες μικρές επιστημονικές μελέτες που έχουν εξετάσει αυτή την ιδέα.
Σε μια μικρή μελέτη 20 υγιών ενηλίκων, η εισπνοή αρώματος δενδρολίβανου συσχετίστηκε με καλύτερη απόδοση σε ορισμένα τεστ ταχύτητας και ακρίβειας, ενώ υψηλότερα επίπεδα της ουσίας 1,8-cineole στο αίμα σχετίστηκαν με καλύτερα αποτελέσματα.
Άλλη μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη σε φοιτητές εξέτασε συμπλήρωμα δενδρολίβανου για έναν μήνα και κατέγραψε βελτιώσεις σε ορισμένες μετρήσεις μνήμης.
Τα αποτελέσματα αυτά είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν αρκούν για να πούμε ότι το δενδρολίβανο βελτιώνει γενικά τη μνήμη ή προλαμβάνει νευρολογικές παθήσεις.
Τι γνωρίζουμε για άγχος και ύπνο;
Το δενδρολίβανο χρησιμοποιείται παραδοσιακά και για χαλάρωση, όμως τα δεδομένα σε ανθρώπους παραμένουν περιορισμένα.
Σε μια μικρή κλινική μελέτη, φοιτητές που έλαβαν συμπλήρωμα δενδρολίβανου για έναν μήνα εμφάνισαν βελτίωση σε δείκτες άγχους, κατάθλιψης και ποιότητας ύπνου σε σχέση με placebo.
Υπάρχουν επίσης πιλοτικές μελέτες με αφέψημα δενδρολίβανου, αλλά τα δείγματα είναι μικρά και τα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν να θεωρηθεί το δενδρολίβανο θεραπεία για αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη ή αϋπνία.
Έχει αντιβακτηριακές και αντιμυκητιασικές ιδιότητες;
Εκχυλίσματα και αιθέριο έλαιο δενδρολίβανου έχουν δείξει αντιβακτηριακή και αντιμυκητιασική δράση σε εργαστηριακές μελέτες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση δενδρολίβανου προλαμβάνει λοιμώξεις ή «ενισχύει το ανοσοποιητικό» σε ανθρώπους. Οι εργαστηριακές δράσεις δεν μεταφράζονται αυτόματα σε κλινικό όφελος.
Τι ισχύει για την κυκλοφορία του αίματος;
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων αναγνωρίζει παραδοσιακή χρήση παρασκευασμάτων δενδρολίβανου για ήπιες περιφερικές κυκλοφορικές ενοχλήσεις, κυρίως με τη μορφή εξωτερικής χρήσης ή λουτρών.
Ο όρος «παραδοσιακή χρήση» σημαίνει ότι υπάρχει μακρόχρονη εμπειρία χρήσης και όχι ότι η αποτελεσματικότητα έχει αποδειχθεί από μεγάλες σύγχρονες κλινικές μελέτες.
Μπορεί να βοηθήσει στην πέψη;
Για τα φύλλα δενδρολίβανου, η EMA αναγνωρίζει παραδοσιακή χρήση για την προσωρινή ανακούφιση από ήπια δυσπεψία και ήπιους σπασμούς του γαστρεντερικού.
Και εδώ όμως πρόκειται για παραδοσιακή χρήση και όχι για θεραπεία γαστρεντερικών παθήσεων. Επίμονα ή έντονα συμπτώματα χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Τι ισχύει για το δέρμα;
Ορισμένες ενώσεις του δενδρολίβανου παρουσιάζουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση σε εργαστηριακές μελέτες. Αυτό έχει οδηγήσει στη χρήση εκχυλισμάτων του σε καλλυντικά προϊόντα.
Δεν υπάρχουν όμως επαρκή στοιχεία ότι η εφαρμογή δενδρολίβανου από μόνη της προστατεύει το δέρμα από την ηλιακή ακτινοβολία ή ότι αυξάνει κλινικά την παραγωγή κολλαγόνου σε βαθμό που να λειτουργεί ως αντιγηραντική θεραπεία.
Σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά το αντηλιακό.
Τι γνωρίζουμε για δενδρολίβανο και τριχόπτωση;
Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη 100 ανθρώπων με ανδρογενετική αλωπεκία, οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν είτε έλαιο δενδρολίβανου είτε minoxidil 2% για έξι μήνες.
Στους τρεις μήνες δεν παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στον αριθμό των τριχών. Στους έξι μήνες όμως και οι δύο ομάδες εμφάνισαν αύξηση σε σχέση με την αρχική μέτρηση, χωρίς σημαντική διαφορά μεταξύ τους.
Πρόκειται για ενθαρρυντικό εύρημα, αλλά βασίζεται σε μία σχετικά μικρή μελέτη και αφορά συγκεκριμένα την ανδρογενετική αλωπεκία. Δεν αποδεικνύει ότι το έλαιο δενδρολίβανου θεραπεύει όλους τους τύπους τριχόπτωσης.
Η ίδια μελέτη δεν έδειξε σημαντική βελτίωση της πιτυρίδας.
Πώς μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε;
Η απλούστερη και ασφαλέστερη χρήση του δενδρολίβανου για τους περισσότερους ανθρώπους είναι ως μυρωδικό στη μαγειρική.
Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως αφέψημα, αλλά όταν χρησιμοποιείται συστηματικά ή σε μεγαλύτερες ποσότητες για «θεραπευτικό» σκοπό, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Το αιθέριο έλαιο δενδρολίβανου δεν πρέπει να καταπίνεται αυθαίρετα. Για χρήση στο δέρμα ή στο τριχωτό της κεφαλής χρειάζεται σωστή αραίωση, επειδή μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό ή αλλεργική αντίδραση.
Ποιοι χρειάζεται να προσέχουν;
Η χρήση του δενδρολίβανου ως καρύκευμα στο φαγητό είναι διαφορετική από τη χρήση συμπληρωμάτων, συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων ή αιθέριου ελαίου.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων, φαρμακευτικά παρασκευάσματα από φύλλα δενδρολίβανου δεν συνιστώνται κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό λόγω ανεπαρκών δεδομένων ασφάλειας.
Προσοχή χρειάζεται επίσης σε άτομα με απόφραξη χοληφόρων, φλεγμονή της χοληδόχου κύστης, χολόλιθους ή ηπατική νόσο όταν πρόκειται για φαρμακευτική χρήση από το στόμα.
Το αιθέριο έλαιο δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε ερεθισμένο ή τραυματισμένο δέρμα, γύρω από τα μάτια ή στους βλεννογόνους. Μπορεί επίσης να προκαλέσει δερματίτιδα εξ επαφής ή, σπανιότερα, αναπνευστική αλλεργική αντίδραση.
Με λίγα λόγια, το δενδρολίβανο είναι ένα αρωματικό βότανο με ενδιαφέρουσες βιολογικές ιδιότητες και μακρά παράδοση χρήσης. Υπάρχουν ενδείξεις για πιθανές επιδράσεις στη μνήμη, στο άγχος και στην ανδρογενετική τριχόπτωση, αλλά τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα και δεν δικαιολογούν να παρουσιάζεται ως «μαγικό» φυτό ή θεραπεία για πολλές διαφορετικές παθήσεις.
