Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Διονυσίου Σολωμού και το ποίημα από το οποίο προέρχεται ο Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας. Γράφτηκε τον Μάιο του 1823 στη Ζάκυνθο, την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη η Ελληνική Επανάσταση.
Το πλήρες έργο αποτελείται από 158 τετράστιχες στροφές. Από το 1865 οι πρώτες 24 συνδέθηκαν επίσημα με τον Εθνικό Ύμνο, ενώ στις επίσημες τελετές ακούμε και ψάλλουμε συνήθως μόνο τις δύο πρώτες.
Πότε έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν»;
Ο Διονύσιος Σολωμός έγραψε το ποίημα στη Ζάκυνθο τον Μάιο του 1823, δύο χρόνια μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.
Η Ελευθερία παρουσιάζεται στο έργο σαν ζωντανό πρόσωπο που αναγεννιέται μέσα από τον αγώνα και τις θυσίες των Ελλήνων. Το ποίημα δεν περιορίζεται στις δύο γνωστές στροφές, αλλά εξελίσσεται σε 158 τετράστιχα και αναφέρεται σε πρόσωπα, γεγονότα και εικόνες από τον Αγώνα.
Πότε δημοσιεύτηκε το ποίημα;
Το έργο απέκτησε γρήγορα απήχηση και πέρα από τον ελληνικό χώρο. Το 1825 δημοσιεύτηκε στο Παρίσι από τον Γάλλο λόγιο Claude Fauriel στον δεύτερο τόμο της συλλογής του με ελληνικά δημοτικά τραγούδια, μαζί με γαλλική μετάφραση.
Την ίδια χρονιά μεταφράστηκε και στα αγγλικά από τον Charles Brinsley Sheridan, ενώ ιταλική μετάφραση του Gaetano Grassetti τυπώθηκε στο Μεσολόγγι.
Ποιος έγραψε τη μουσική του Εθνικού Ύμνου;
Τη μουσική συνέθεσε ο Κερκυραίος μουσουργός Νικόλαος Μάντζαρος, φίλος του Διονυσίου Σολωμού.
Σύμφωνα με την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας, ο Μάντζαρος μελοποίησε για πρώτη φορά το ποίημα το 1829, χρησιμοποιώντας λαϊκά μουσικά μοτίβα και γράφοντάς το για τετράφωνη ανδρική χορωδία. Η πρώτη αυτή εκδοχή δεν είχε τον χαρακτήρα στρατιωτικού εμβατηρίου.
Το 1844 ο Μάντζαρος παρουσίασε νέα μελοποίηση στον βασιλιά Όθωνα με την ελπίδα να καθιερωθεί ως Εθνικός Ύμνος. Αν και το έργο τιμήθηκε, τότε δεν εγκρίθηκε επίσημα ως ύμνος.
Πότε καθιερώθηκε ως Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας;
Το 1861 ο Υπουργός των Στρατιωτικών ζήτησε από τον Μάντζαρο να προσαρμόσει τη μουσική του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» σε ρυθμό εμβατηρίου.
Μετά την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864 ακολούθησε η επίσημη καθιέρωση. Από το 1865 οι πρώτες 24 στροφές του ποιήματος αποτελούν το τμήμα που καθιερώθηκε ως Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας.
Γιατί ακούμε μόνο τις δύο πρώτες στροφές;
Παρότι οι πρώτες 24 στροφές συνδέθηκαν με τον Εθνικό Ύμνο, στις επίσημες ανακρούσεις χρησιμοποιούνται μόνο οι δύο πρώτες.
Είναι οι στροφές που αρχίζουν με το περίφημο «Σε γνωρίζω από την κόψη» και ολοκληρώνονται με το «χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!». Αυτές συνοδεύουν επίσημες τελετές, την έπαρση και την υποστολή της ελληνικής σημαίας και άλλες περιστάσεις κατά τις οποίες ανακρούεται ο Εθνικός Ύμνος.
Πόσες στροφές έχει πραγματικά ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν»;
Το πλήρες ποίημα αποτελείται από 158 τετράστιχες στροφές, δηλαδή 632 στίχους.
Επομένως, οι περισσότεροι γνωρίζουμε μόνο ένα πολύ μικρό μέρος του έργου του Σολωμού. Οι δύο στροφές που ακούμε στις τελετές αποτελούν μόλις την αρχή ενός πολύ μεγαλύτερου ποιήματος.
Ο ίδιος ύμνος χρησιμοποιείται και στην Κύπρο
Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» δεν αποτελεί μόνο τον Εθνικό Ύμνο της Ελλάδας. Από το 1966 χρησιμοποιείται ως Εθνικός Ύμνος και από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι δύο στροφές που όλοι γνωρίζουμε
1
Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή,
σε γνωρίζω από την όψη
που με βία μετράει τη γη.
2
Απ’ τα κόκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!
Ολόκληρος ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν»
Το έργο συνεχίζεται για συνολικά 158 στροφές και ακολουθεί στο άρθρο ολόκληρο, όπως το έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός.
