Πώς η αγκαλιά βοηθά πραγματικά την ανάπτυξη ενός παιδιού

Μια αγκαλιά μπορεί να φαίνεται σαν μια απλή καθημερινή κίνηση, όμως για ένα παιδί αποτελεί μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου πράγματος: της αίσθησης ότι ένας άνθρωπος βρίσκεται δίπλα του, αντιλαμβάνεται τις ανάγκες του και ανταποκρίνεται σε αυτές.

Η επιστήμη υποστηρίζει τη σημασία της τρυφερής σωματικής επαφής, ιδιαίτερα στη βρεφική ηλικία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αγκαλιά «χτίζει τον εγκέφαλο» ή ότι όσο περισσότερες αγκαλιές δέχεται ένα παιδί τόσο εξυπνότερο ή κοινωνικότερο θα γίνει. Η πραγματική εικόνα είναι πιο ενδιαφέρουσα και πιο σύνθετη.

Γιατί η σωματική επαφή έχει σημασία από τη βρεφική ηλικία;

Τα βρέφη εξαρτώνται από τους ανθρώπους που τα φροντίζουν όχι μόνο για τροφή και προστασία, αλλά και για τη ρύθμιση του στρες και τη δημιουργία μιας αίσθησης ασφάλειας.

Το κράτημα, το χάδι, η αγκαλιά, η βλεμματική επαφή, η φωνή και η ανταπόκριση στο κλάμα αποτελούν διαφορετικές πλευρές μιας ζεστής και ανταποκρινόμενης φροντίδας.

Όταν ο γονέας παρατηρεί τα σήματα του μωρού και ανταποκρίνεται με συνέπεια, το παιδί σταδιακά μαθαίνει ότι οι ανάγκες του μπορούν να γίνουν αντιληπτές και ότι υπάρχει κάποιος που μπορεί να το βοηθήσει όταν δυσφορεί.

Μπορεί μια αγκαλιά να βοηθήσει ένα παιδί να ηρεμήσει;

Ναι. Η ήρεμη και καλοδεχούμενη σωματική επαφή μπορεί να συμβάλει στη ρύθμιση του στρες, ιδιαίτερα στα βρέφη και στα μικρά παιδιά.

Έρευνες για την επαφή δέρμα με δέρμα μεταξύ γονέα και βρέφους έχουν εξετάσει δείκτες όπως οι καρδιακοί παλμοί, η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, η κορτιζόλη και η οξυτοκίνη. Συνολικά, τα αποτελέσματα υποστηρίζουν ότι η στενή επαφή μπορεί να βοηθήσει στη φυσιολογική ρύθμιση του στρες.

Στα μεγαλύτερα παιδιά, μια αγκαλιά μπορεί επίσης να προσφέρει παρηγοριά όταν είναι στεναχωρημένα ή φοβισμένα. Δεν λειτουργεί όμως σαν «φάρμακο» που εξαφανίζει κάθε άγχος. Η παρουσία, η ακρόαση και η συζήτηση με το παιδί παραμένουν εξίσου σημαντικές.

Τι συμβαίνει με την οξυτοκίνη;

Η οξυτοκίνη είναι μια ορμόνη και νευροδιαβιβαστής που συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού και έχει μελετηθεί ιδιαίτερα σε σχέση με τον γονεϊκό δεσμό και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Μελέτες έχουν παρατηρήσει ότι η τρυφερή επαφή και η αλληλεπίδραση γονέα και βρέφους μπορούν να σχετίζονται με μεταβολές στα επίπεδα οξυτοκίνης. Γι’ αυτό συχνά αποκαλείται απλουστευτικά «ορμόνη της αγάπης».

Η πραγματικότητα όμως είναι πιο περίπλοκη. Η οξυτοκίνη δεν προκαλεί αυτόματα αγάπη, εμπιστοσύνη ή καλή κοινωνική συμπεριφορά και οι επιδράσεις της εξαρτώνται από το άτομο και την κατάσταση.

Οι αγκαλιές «χτίζουν» τον εγκέφαλο του παιδιού;

Η φράση αυτή χρησιμοποιείται συχνά στο διαδίκτυο, αλλά είναι υπερβολικά απλοποιημένη.

Ο εγκέφαλος του παιδιού αναπτύσσεται μέσα από έναν τεράστιο αριθμό εμπειριών: ανθρώπινη επαφή, γλώσσα, παιχνίδι, κίνηση, ύπνο, διατροφή, μάθηση και αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.

Η τρυφερή σωματική επαφή αποτελεί ένα από αυτά τα σημαντικά ερεθίσματα. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η αφή συμμετέχει στην ανάπτυξη συστημάτων που σχετίζονται με την αισθητηριακή επεξεργασία, τη ρύθμιση του στρες και τον κοινωνικό δεσμό.

Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι περισσότερες αγκαλιές δημιουργούν αυτομάτως περισσότερες ή «καλύτερες» νευρικές συνδέσεις ούτε ότι υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος αριθμός αγκαλιών που χρειάζεται ο εγκέφαλος.

Πώς συνδέεται η αγκαλιά με τον ασφαλή δεσμό;

Ένα παιδί δεν αναπτύσσει ασφαλή δεσμό επειδή απλώς δέχεται πολλές αγκαλιές. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική ποιότητα της σχέσης με τον γονέα ή τον βασικό φροντιστή.

Ο ασφαλής δεσμός υποστηρίζεται όταν ο ενήλικας είναι όσο γίνεται σταθερός, διαθέσιμος και ανταποκρίνεται στα σήματα του παιδιού. Η αγκαλιά μπορεί να είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους εκφράζεται αυτή η φροντίδα.

Για ένα μωρό μπορεί να σημαίνει ότι το παίρνουμε αγκαλιά όταν κλαίει. Για ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να είναι μια αγκαλιά μετά από μια δύσκολη ημέρα, ένα χέρι στον ώμο ή απλώς το να καθίσουμε κοντά του και να το ακούσουμε.

Βοηθούν οι αγκαλιές τη συναισθηματική νοημοσύνη;

Οι αγκαλιές από μόνες τους δεν «διδάσκουν» συναισθηματική νοημοσύνη. Μπορούν όμως να αποτελούν μέρος ενός οικογενειακού περιβάλλοντος στο οποίο το παιδί αισθάνεται αρκετά ασφαλές ώστε να εκφράζει όσα νιώθει.

Η ικανότητα ενός παιδιού να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του αναπτύσσεται σταδιακά. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν όταν ακούν το παιδί, κατονομάζουν τα συναισθήματα και δείχνουν με το παράδειγμά τους πώς αντιμετωπίζουμε θυμό, φόβο, απογοήτευση και χαρά.

Μια αγκαλιά μπορεί να βοηθήσει τη συγκεκριμένη στιγμή: «Είμαι εδώ, είσαι ασφαλής». Η εκμάθηση της συναισθηματικής ρύθμισης όμως χρειάζεται πολλές τέτοιες εμπειρίες και όχι μόνο σωματική επαφή.

Κάνουν οι αγκαλιές ένα παιδί πιο κοινωνικό;

Δεν υπάρχει απλή σχέση σύμφωνα με την οποία ένα παιδί που αγκαλιάζεται περισσότερο θα αποκτήσει απαραίτητα περισσότερους φίλους, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση ή καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες.

Οι κοινωνικές δεξιότητες αναπτύσσονται μέσα από το παιχνίδι, την επικοινωνία, τις σχέσεις με την οικογένεια και τους συνομηλίκους, τη συνεργασία, τις διαφωνίες και την καθημερινή εξάσκηση.

Ένα ζεστό και ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να δημιουργεί καλές συνθήκες γι’ αυτή την ανάπτυξη. Η αγκαλιά είναι ένας τρόπος έκφρασης της στοργής μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο.

Πρέπει να αγκαλιάζουμε ένα παιδί όταν δεν το θέλει;

Όχι. Η αξία της σωματικής επαφής δεν σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να αναγκάζεται να αγκαλιάσει γονείς, συγγενείς ή άλλους ανθρώπους.

Η ανταποκρινόμενη φροντίδα περιλαμβάνει την παρατήρηση των σημάτων του παιδιού. Αν γυρίζει το σώμα του, απομακρύνεται ή λέει ότι δεν θέλει αγκαλιά, είναι σωστό να σεβαστούμε το όριό του.

Αυτό γίνεται ακόμη σημαντικότερο όσο μεγαλώνει. Το παιδί μαθαίνει έτσι ότι έχει δικαίωμα να εκφράζει τι είδους σωματική επαφή θέλει και ότι οι άνθρωποι που το αγαπούν σέβονται το σώμα και τα όριά του.

Δεν χρειάζεται να μετράμε τις αγκαλιές

Δεν υπάρχει επιστημονικός αριθμός αγκαλιών που πρέπει να δέχεται καθημερινά ένα παιδί για να αναπτυχθεί σωστά. Αυτό που έχει σημασία είναι η ποιότητα και η φυσικότητα της σχέσης.

Για κάποια παιδιά η αγκαλιά είναι ο αγαπημένος τρόπος να αναζητούν παρηγοριά. Άλλα προτιμούν να κρατούν το χέρι του γονέα τους, να κάθονται δίπλα του ή απλώς να μιλούν.

Η πιο χρήσιμη ιδέα επομένως δεν είναι «αγκαλιάστε το παιδί όσο περισσότερο γίνεται», αλλά ανταποκριθείτε στη στοργή και στην εγγύτητα που χρειάζεται το συγκεκριμένο παιδί.

Η αγκαλιά παραμένει μια από τις πιο απλές μορφές ανθρώπινης στοργής. Η επιστήμη δεν χρειάζεται να τη μετατρέψει σε «θαυματουργό εργαλείο» για να αναγνωρίσουμε την αξία της: όταν είναι επιθυμητή και αποτελεί μέρος μιας σταθερής, ζεστής και ανταποκρινόμενης σχέσης, μπορεί να προσφέρει στο παιδί κάτι πολύ ουσιαστικό — επαφή, παρηγοριά και την αίσθηση ότι κάποιος βρίσκεται δίπλα του.

Πηγές: