Οι βροχές διαττόντων, γνωστές περισσότερο ως «αστρικές βροχές», είναι από τα πιο εντυπωσιακά φαινόμενα του νυχτερινού ουρανού. Οι φωτεινές γραμμές που μοιάζουν με «πεφταστέρια» δεν είναι όμως αστέρια που πέφτουν, ούτε συνήθως μεγάλα αντικείμενα.
Τις περισσότερες φορές προκαλούνται από πολύ μικρά σωματίδια σκόνης και πετρώματος που εισέρχονται με τεράστια ταχύτητα στην ατμόσφαιρα της Γης. Η διαδικασία διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα, αλλά πίσω από το φως που βλέπουμε κρύβεται μια ενδιαφέρουσα αλληλεπίδραση ανάμεσα στο διάστημα και την ανώτερη ατμόσφαιρα.
Τι ακριβώς είναι ένα «πεφταστέρι»;
Για να καταλάβουμε τις βροχές διαττόντων, πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε τρεις όρους που συχνά συγχέονται.
- Μετεωροειδές: ένα μικρό φυσικό σώμα που κινείται στο διαπλανητικό διάστημα.
- Μετέωρο: το φωτεινό φαινόμενο που δημιουργείται όταν ένα τέτοιο σώμα εισέρχεται στην ατμόσφαιρα με μεγάλη ταχύτητα.
- Μετεωρίτης: τμήμα του αντικειμένου που καταφέρνει να επιβιώσει από τη διέλευση της ατμόσφαιρας και φτάνει στο έδαφος.
Ο γνωστός όρος «διάττων αστέρας» ή «πεφταστέρι» περιγράφει απλώς το φωτεινό μετέωρο που βλέπουμε στον ουρανό. Δεν πρόκειται για πραγματικό αστέρα.
Πώς δημιουργείται μια βροχή διαττόντων;
Καθώς ένας κομήτης πλησιάζει τον Ήλιο, απελευθερώνει σκόνη και μικρά κομμάτια υλικού κατά μήκος της τροχιάς του. Με το πέρασμα του χρόνου δημιουργείται ένα εκτεταμένο ρεύμα σωματιδίων.
Όταν η τροχιά της Γης διασταυρώνεται με ένα τέτοιο ρεύμα, ο πλανήτης μας περνά μέσα από χιλιάδες ή και πολύ περισσότερα μικροσκοπικά σωματίδια. Έτσι παρατηρούμε περισσότερα μετέωρα από ό,τι σε μια συνηθισμένη νύχτα.
Οι περισσότερες γνωστές βροχές διαττόντων συνδέονται με κομήτες. Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις. Οι Διδυμίδες, για παράδειγμα, συνδέονται με το σώμα 3200 Phaethon, το οποίο ταξινομείται ως αστεροειδής, αν και παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν κομήτη.
Γιατί τα μετέωρα λάμπουν;
Τα μετεωροειδή εισέρχονται στην ατμόσφαιρα με ταχύτητες που μπορούν να φτάσουν δεκάδες χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Σε αυτές τις ταχύτητες συμπιέζουν απότομα τον αέρα μπροστά τους και θερμαίνονται, ενώ υλικό από την επιφάνειά τους απομακρύνεται μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται αποδόμηση ή ablation.
Το αντικείμενο και τα αέρια γύρω του διεγείρονται και ιονίζονται, δημιουργώντας τη φωτεινή γραμμή που βλέπουμε από το έδαφος.
Επομένως, η συνηθισμένη εξήγηση ότι το μετέωρο «καίγεται απλώς από την τριβή» είναι υπερβολικά απλοποιημένη. Η συμπίεση του αέρα, η θέρμανση, η εξάτμιση υλικού και ο ιονισμός συμμετέχουν στο φαινόμενο.
Γιατί φαίνονται να έρχονται όλες από το ίδιο σημείο;
Κατά τη διάρκεια μιας βροχής, τα μετέωρα μοιάζουν να ξεκινούν από ένα συγκεκριμένο σημείο του ουρανού, το οποίο ονομάζεται ακτινοβόλο σημείο ή radiant.
Στην πραγματικότητα, τα σωματίδια κινούνται σε σχεδόν παράλληλες τροχιές. Η προοπτική όμως τα κάνει να φαίνονται σαν να συγκλίνουν σε ένα σημείο, με τρόπο παρόμοιο με τις παράλληλες γραμμές ενός δρόμου που φαίνονται να συναντώνται στον ορίζοντα.
Από τον αστερισμό κοντά στον οποίο βρίσκεται αυτό το σημείο παίρνουν συνήθως το όνομά τους οι βροχές. Οι Περσείδες φαίνονται να προέρχονται από την περιοχή του Περσέα, οι Λεοντίδες από τον Λέοντα και οι Διδυμίδες από τους Διδύμους.

Ποιες είναι οι πιο γνωστές βροχές διαττόντων;
Ορισμένα μετεωρικά ρεύματα συναντούν την τροχιά της Γης κάθε χρόνο, γι’ αυτό οι μεγάλες βροχές εμφανίζονται περίπου την ίδια περίοδο.
- Περσείδες: εμφανίζονται κάθε καλοκαίρι και συνδέονται με τον κομήτη 109P/Swift-Tuttle.
- Λεοντίδες: εμφανίζονται τον Νοέμβριο και συνδέονται με τον κομήτη 55P/Tempel-Tuttle.
- Ωριωνίδες: συνδέονται με υλικό που έχει αφήσει ο περίφημος κομήτης του Χάλεϊ.
- Διδυμίδες: εμφανίζονται τον Δεκέμβριο και συνδέονται με τον 3200 Phaethon.
- Λυρίδες: είναι μια από τις παλαιότερες βροχές διαττόντων για τις οποίες υπάρχουν ιστορικές καταγραφές.
Δεν υπάρχει βροχή διαττόντων που ονομάζεται «γεωμαγνητική βροχή». Οι γεωμαγνητικές καταιγίδες είναι διαφορετικό φαινόμενο και συνδέονται με τη δραστηριότητα του Ήλιου και το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Τι αφήνουν πίσω τους στην ατμόσφαιρα;
Η επίδραση των μετεωροειδών δεν τελειώνει πάντα μόλις σβήσει η φωτεινή γραμμή. Πολύ μικρά σωματίδια εισέρχονται καθημερινά στην ατμόσφαιρα και μέρος του υλικού τους παραμένει σε εξαιρετικά μικροσκοπική μορφή.
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο μετεωρική καπνιά για αυτά τα νανοσωματίδια που σχηματίζονται ψηλά στην ατμόσφαιρα μετά την εξάτμιση μετεωρικού υλικού.
Η NASA έχει μελετήσει αυτά τα σωματίδια στη μεσόσφαιρα προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τη σύνθεσή τους και τον ρόλο τους στην ατμοσφαιρική χημεία. Μεταξύ άλλων, εξετάζεται η συμμετοχή τους σε διαδικασίες που σχετίζονται με τον σχηματισμό πολύ υψηλών νεφών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια συνηθισμένη βροχή διαττόντων προκαλεί αισθητή αλλαγή της θερμοκρασίας ή του παγκόσμιου κλίματος. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν έναν τέτοιο ισχυρισμό.
Τα ίχνη των μετεώρων μπορούν να επηρεάσουν τα ραδιοκύματα;
Καθώς ένα μετέωρο διασχίζει την ανώτερη ατμόσφαιρα, μπορεί να αφήσει για σύντομο χρονικό διάστημα ένα ιονισμένο ίχνος. Αυτό το ίχνος μπορεί να ανακλάσει ορισμένα ραδιοκύματα.
Το φαινόμενο είναι τόσο πραγματικό ώστε έχει αξιοποιηθεί στην τεχνική που ονομάζεται meteor scatter, μέσω της οποίας ραδιοσήματα μπορούν να ανακλαστούν στα προσωρινά ιονισμένα ίχνη των μετεώρων και να φτάσουν πέρα από τον ορίζοντα.
Δεν σημαίνει όμως ότι οι βροχές διαττόντων προκαλούν κανονικά γενικευμένες βλάβες σε κινητά τηλέφωνα, GPS, Wi-Fi ή άλλες καθημερινές τηλεπικοινωνίες.
Μπορούν να αποτελέσουν κίνδυνο για δορυφόρους;
Υπάρχει ένας πραγματικός τεχνολογικός κίνδυνος, αλλά προέρχεται κυρίως από την άμεση πρόσκρουση σωματιδίων σε διαστημόπλοια και όχι από μυστηριώδεις ηλεκτρικές παρεμβολές στην επιφάνεια της Γης.
Τα σωματίδια κινούνται με τόσο μεγάλες σχετικές ταχύτητες ώστε ακόμη και πολύ μικρά αντικείμενα μπορούν να μεταφέρουν σημαντική κινητική ενέργεια.
Η NASA παρακολουθεί τα γνωστά μετεωρικά ρεύματα επειδή ορισμένα έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν αυξημένη δραστηριότητα. Υπάρχουν ιστορικά περιστατικά στα οποία διαστημόπλοια ή δορυφόροι υπέστησαν ζημιές μετά από συναντήσεις με αυξημένες ροές μετεωροειδών.
Για τον συνηθισμένο άνθρωπο στο έδαφος, πάντως, μια κανονική βροχή διαττόντων δεν αποτελεί απειλή για ηλεκτρονικές συσκευές, υπολογιστές ή ιατρικά μηχανήματα.
Μπορεί ένας μετεωρίτης να φτάσει στο έδαφος κατά τη διάρκεια μιας βροχής;
Θεωρητικά ένα αρκετά μεγάλο αντικείμενο μπορεί να επιβιώσει από τη διέλευση της ατμόσφαιρας και να φτάσει στο έδαφος ως μετεωρίτης. Τα σωματίδια όμως που δημιουργούν τις περισσότερες ετήσιες βροχές διαττόντων είναι εξαιρετικά μικρά.
Η NASA αναφέρει ότι μεγάλο μέρος των υπολειμμάτων των κομητών που προκαλούν τις γνωστές βροχές έχει μέγεθος περίπου από έναν κόκκο άμμου έως ένα μπιζέλι και καταστρέφεται ψηλά στην ατμόσφαιρα.
Ένα ιδιαίτερα φωτεινό μετέωρο από μεγαλύτερο σωματίδιο ονομάζεται συχνά βολίδα ή fireball. Ακόμη και τότε, το αν κάποιο υλικό θα φτάσει στο έδαφος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το αρχικό μέγεθος, η σύσταση, η ταχύτητα και η γωνία εισόδου.
Είναι επικίνδυνες για τον άνθρωπο;
Οι συνηθισμένες βροχές διαττόντων δεν αποτελούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι προκαλούν βλαβερές αλλαγές στην ατμόσφαιρα γύρω μας, ότι επηρεάζουν το ανθρώπινο σώμα ή ότι δημιουργούν προβλήματα σε συσκευές όπως τα μηχανήματα MRI.
Οι περισσότερες αλληλεπιδράσεις συμβαίνουν δεκάδες χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης και τα σωματίδια που παράγουν τις ετήσιες βροχές είναι συνήθως πολύ μικρά.
Πώς βλέπουμε καλύτερα μια βροχή διαττόντων;
Δεν χρειάζεται τηλεσκόπιο. Στην πραγματικότητα, το γυμνό μάτι είναι συνήθως καλύτερο επειδή μπορεί να παρακολουθεί μεγάλο μέρος του ουρανού ταυτόχρονα.
- Επιλέξτε ένα μέρος όσο το δυνατόν μακρύτερα από έντονο τεχνητό φωτισμό.
- Δώστε στα μάτια σας περίπου 20 έως 30 λεπτά για να προσαρμοστούν στο σκοτάδι.
- Κοιτάξτε μεγάλο τμήμα του ουρανού και όχι μόνο προς το ακτινοβόλο σημείο.
- Προτιμήστε ώρες μετά τα μεσάνυχτα και πριν από την αυγή για πολλές από τις γνωστές βροχές.
- Λάβετε υπόψη τη φωτεινότητα της Σελήνης, καθώς μπορεί να κρύψει τα πιο αμυδρά μετέωρα.
Οι βροχές διαττόντων είναι τελικά πολύ περισσότερο από ένα όμορφο θέαμα. Κάθε σύντομη φωτεινή γραμμή είναι το ορατό αποτέλεσμα ενός μικροσκοπικού κομματιού του ηλιακού συστήματος που συναντά την ατμόσφαιρα της Γης με τεράστια ταχύτητα.
Πηγές:












