Τα μωρά έχουν επιγονατίδες από τη γέννησή τους, αλλά υπάρχει μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τους ενήλικες: οι επιγονατίδες τους είναι ακόμη κυρίως χόνδρινες και δεν έχουν μετατραπεί σε πλήρως οστεοποιημένες δομές.
Αυτό αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξης του σκελετού. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, μέσα στη χόνδρινη επιγονατίδα εμφανίζονται κέντρα οστεοποίησης και σταδιακά σχηματίζεται το οστό που γνωρίζουμε στην ενήλικη ζωή.
Τι είναι πραγματικά η επιγονατίδα;
Η επιγονατίδα είναι ένα μικρό οστό στο μπροστινό μέρος του γόνατος. Είναι το μεγαλύτερο σησαμοειδές οστό του ανθρώπινου σώματος, δηλαδή ένα οστό που αναπτύσσεται μέσα σε έναν τένοντα.
Βρίσκεται μέσα στον τένοντα του τετρακέφαλου και αποτελεί σημαντικό μέρος του μηχανισμού που μας επιτρέπει να τεντώνουμε το γόνατο.
Η επιγονατίδα:
- Βελτιώνει τη μηχανική δράση του τετρακέφαλου, αυξάνοντας τον μοχλοβραχίονα του μυός.
- Βοηθά στην αποτελεσματική έκταση του γόνατος όταν στεκόμαστε, περπατάμε, τρέχουμε ή ανεβαίνουμε σκάλες.
- Κατανέμει τις δυνάμεις που περνούν από το πρόσθιο τμήμα της άρθρωσης.
- Προσφέρει έναν βαθμό προστασίας στις δομές που βρίσκονται πίσω της.
Δεν είναι λοιπόν απλώς ένα «καπάκι» που προστατεύει το γόνατο. Αποτελεί ενεργό μέρος του μηχανισμού κίνησης του ποδιού.
Τα μωρά γεννιούνται πραγματικά χωρίς επιγονατίδες;
Όχι. Αυτή είναι μια πολύ διαδεδομένη αλλά όχι ακριβής διατύπωση.
Η επιγονατίδα αρχίζει να σχηματίζεται ήδη κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη. Πριν από τη γέννηση έχει δημιουργηθεί ένα σαφές χόνδρινο πρόπλασμα της επιγονατίδας.
Επομένως, το νεογέννητο έχει επιγονατίδα. Απλώς δεν είναι ακόμη ένα σκληρό, πλήρως οστεοποιημένο οστό όπως στον ενήλικα.
Αυτό εξηγεί και γιατί σε μια απλή ακτινογραφία ενός πολύ μικρού παιδιού η επιγονατίδα μπορεί να μη φαίνεται όπως σε έναν ενήλικα: ο χόνδρος δεν απεικονίζεται στις ακτινογραφίες με τον ίδιο τρόπο όπως το οστό.
Γιατί η επιγονατίδα είναι αρχικά από χόνδρο;
Η χόνδρινη μορφή της επιγονατίδας αποτελεί μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης του ανθρώπινου σκελετού. Πολλά οστά σχηματίζονται αρχικά πάνω σε ένα χόνδρινο «μοντέλο» και αργότερα ο χόνδρος αντικαθίσταται σταδιακά από οστικό ιστό.
Δεν υπάρχουν καλά στοιχεία ότι η επιγονατίδα παραμένει χόνδρινη ειδικά για να διευκολύνει τη γέννηση, το μπουσούλημα ή την ευλυγισία των γονάτων. Αυτές είναι δημοφιλείς εξηγήσεις, αλλά η πιο ακριβής απάντηση είναι ότι πρόκειται για τον φυσιολογικό τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται το συγκεκριμένο οστό.
Πότε αρχίζει να γίνεται οστό;
Η διαδικασία κατά την οποία ο χόνδρος αντικαθίσταται σταδιακά από οστό ονομάζεται οστεοποίηση.
Στην επιγονατίδα, τα πρώτα κέντρα οστεοποίησης εμφανίζονται συνήθως περίπου στην ηλικία των 3 έως 5 ετών. Υπάρχει όμως φυσιολογική διακύμανση και σε ορισμένα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν νωρίτερα.
Στην αρχή μπορεί να υπάρχουν περισσότερα από ένα μικρά κέντρα οστεοποίησης. Με την ανάπτυξη, αυτά συνήθως ενώνονται και σχηματίζουν το κύριο οστικό τμήμα της επιγονατίδας.
Η επιγονατίδα έχει ολοκληρωθεί στα 6 χρόνια;
Όχι. Το γεγονός ότι η οστεοποίηση αρχίζει στην προσχολική ηλικία δεν σημαίνει ότι η επιγονατίδα έχει αποκτήσει τότε την τελική μορφή της.
Το οστικό τμήμα συνεχίζει να μεγαλώνει προς τα όρια της χόνδρινης επιγονατίδας για πολλά χρόνια. Η τελική μορφολογία και η οστική ωρίμανση εξελίσσονται μέχρι την εφηβεία και τη σκελετική ωριμότητα.
Γι’ αυτό η ανάπτυξη της παιδικής επιγονατίδας είναι μια μακρά διαδικασία και όχι κάτι που ολοκληρώνεται απότομα μεταξύ 2 και 6 ετών.
Μπορεί ένα μωρό να κινεί φυσιολογικά το γόνατο χωρίς οστέινη επιγονατίδα;
Ναι. Η χόνδρινη επιγονατίδα αποτελεί κανονικό μέρος του εκτατικού μηχανισμού του παιδικού γόνατος.
Τα μωρά μπορούν να λυγίζουν και να τεντώνουν τα γόνατα, να κλωτσούν και αργότερα να μπουσουλούν και να περπατούν χωρίς να χρειάζεται η επιγονατίδα να είναι ήδη πλήρως οστεοποιημένη.
Η λειτουργία της άρθρωσης δεν εξαρτάται από το αν ο ιστός έχει ήδη μετατραπεί σε ώριμο οστό. Οι μύες, οι τένοντες, οι σύνδεσμοι και οι χόνδρινες δομές συνεργάζονται ήδη από πολύ νωρίς.
Το μπουσούλημα προκαλεί την οστεοποίηση;
Όχι με την απλή έννοια ότι η πίεση από το μπουσούλημα «σκληραίνει» την επιγονατίδα.
Οι μηχανικές δυνάμεις παίζουν γενικότερα ρόλο στην ανάπτυξη του σκελετού, όμως η εμφάνιση και η εξέλιξη των κέντρων οστεοποίησης καθορίζονται από ένα πολύπλοκο αναπτυξιακό πρόγραμμα που επηρεάζεται από γενετικούς, ορμονικούς και βιολογικούς παράγοντες.
Το παιδί επομένως δεν αποκτά οστέινη επιγονατίδα επειδή αρχίζει να μπουσουλά ή να περπατά. Τα δύο συμβαίνουν παράλληλα ως μέρη της φυσιολογικής ανάπτυξης.
Γιατί η επιγονατίδα δεν φαίνεται πάντα στις παιδικές ακτινογραφίες;
Η ακτινογραφία απεικονίζει πολύ καλά τον οστικό ιστό, αλλά όχι τον χόνδρο με την ίδια ευκρίνεια.
Σε ένα βρέφος ή πολύ μικρό παιδί, όπου η επιγονατίδα είναι ακόμη κυρίως χόνδρινη, μπορεί επομένως να φαίνεται σαν να «λείπει» στην ακτινογραφία. Στην πραγματικότητα η χόνδρινη δομή υπάρχει.
Καθώς εμφανίζονται τα κέντρα οστεοποίησης, η επιγονατίδα αρχίζει να γίνεται σταδιακά ορατή στις ακτινογραφίες.
Γιατί μερικές επιγονατίδες φαίνονται χωρισμένες σε δύο κομμάτια;
Κατά την παιδική ανάπτυξη μπορεί να εμφανιστούν περισσότερα από ένα κέντρα οστεοποίησης. Συνήθως ενώνονται μεταξύ τους καθώς το παιδί μεγαλώνει.
Σε ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων, ένα επιπλέον κέντρο δεν ενώνεται πλήρως με το υπόλοιπο οστό. Αυτό ονομάζεται διμερής επιγονατίδα και στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί τυχαίο, ασυμπτωματικό ανατομικό εύρημα.
Μόνο σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκαλέσει πόνο, συνήθως μετά από τραυματισμό ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση.
Πότε χρειάζεται να εξεταστεί το γόνατο ενός παιδιού;
Το ότι η επιγονατίδα είναι χόνδρινη ή δεν φαίνεται πλήρως στην ακτινογραφία ενός μικρού παιδιού δεν αποτελεί από μόνο του λόγο ανησυχίας.
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή σημαντική διαφορά στη λειτουργία των δύο ποδιών, όπως:
- επίμονος ή έντονος πόνος στο γόνατο,
- πρήξιμο ή ερυθρότητα,
- αδυναμία φόρτισης του ποδιού ή βάδισης,
- έντονη ασυμμετρία στην κίνηση,
- παραμόρφωση ή επαναλαμβανόμενη αστάθεια της επιγονατίδας,
- σημαντική καθυστέρηση κινητικών οροσήμων όταν συνοδεύεται και από άλλα ανησυχητικά σημεία.
Ο παιδίατρος ή ο παιδοορθοπαιδικός μπορεί να κρίνει αν χρειάζεται περαιτέρω εξέταση ή απεικόνιση.
Τι πρέπει τελικά να θυμόμαστε;
Η γνωστή φράση ότι «τα μωρά γεννιούνται χωρίς επιγονατίδες» δεν είναι ακριβής. Τα μωρά γεννιούνται με επιγονατίδες, αλλά αυτές είναι αρχικά χόνδρινες και όχι πλήρως οστεοποιημένες.
Τα πρώτα κέντρα οστεοποίησης εμφανίζονται συνήθως γύρω στα 3–5 χρόνια και η επιγονατίδα συνεχίζει να μεγαλώνει και να ωριμάζει μέχρι πολύ αργότερα στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το ανθρώπινο σώμα δεν γεννιέται ως μικρογραφία του ενήλικου σώματος, αλλά συνεχίζει να κατασκευάζει και να ωριμάζει τον σκελετό του για πολλά χρόνια μετά τη γέννηση.
Πηγές:
