Η καλέντουλα (Calendula officinalis) είναι ένα από τα πιο γνωστά φυτά που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά σε προϊόντα περιποίησης του δέρματος. Τα χαρακτηριστικά κίτρινα και πορτοκαλί άνθη της χρησιμοποιούνται σε εκχυλίσματα, έλαια, κρέμες και αλοιφές.
Παρότι συχνά της αποδίδεται ένας μεγάλος αριθμός «θεραπευτικών» ιδιοτήτων, τα επιστημονικά δεδομένα είναι πιο συγκρατημένα. Η καλέντουλα έχει μακρά παράδοση χρήσης για ήπιους δερματικούς ερεθισμούς και μικρά επιφανειακά τραύματα, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως θεραπεία για χρόνιες δερματικές παθήσεις ή ως αποδεδειγμένο αντιγηραντικό.
Τι είναι η καλέντουλα;
Η καλέντουλα είναι το είδος Calendula officinalis L. και ανήκει στην οικογένεια Asteraceae, στην ίδια μεγάλη οικογένεια με τις μαργαρίτες και τα χρυσάνθεμα.
Είναι ποώδες φυτό με έντονα κίτρινα ή πορτοκαλί άνθη και καλλιεργείται ευρέως τόσο ως καλλωπιστικό όσο και για χρήση σε φυτικά και καλλυντικά παρασκευάσματα.
Για την παρασκευή προϊόντων χρησιμοποιούνται κυρίως τα άνθη, τα οποία μπορούν να αποξηρανθούν ή να εκχυλιστούν σε κατάλληλους διαλύτες ή φυτικά έλαια.
Γιατί χρησιμοποιείται παραδοσιακά στο δέρμα;
Η καλέντουλα έχει μακρά ιστορία παραδοσιακής χρήσης σε αλοιφές και άλλα τοπικά παρασκευάσματα.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων αναγνωρίζει παρασκευάσματα άνθους καλέντουλας ως παραδοσιακά φυτικά προϊόντα για:
- ήπιες φλεγμονές του δέρματος, όπως ελαφρύ ηλιακό έγκαυμα,
- βοηθητική φροντίδα μικρών επιφανειακών τραυμάτων.
Η συγκεκριμένη αναγνώριση βασίζεται κυρίως στη μακρόχρονη παραδοσιακή χρήση. Τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να αποδεικνύουν ότι η καλέντουλα θεραπεύει συγκεκριμένες δερματικές παθήσεις.
Ποιες ουσίες περιέχει η καλέντουλα;
Τα άνθη της καλέντουλας περιέχουν διάφορες φυτοχημικές ενώσεις που έχουν μελετηθεί για πιθανές βιολογικές δράσεις.
Μεταξύ των σημαντικότερων κατηγοριών είναι:
- φλαβονοειδή,
- καροτενοειδή,
- τριτερπενοειδή,
- σαπωνίνες,
- πολυσακχαρίτες.
Αρκετές από αυτές τις ενώσεις έχουν παρουσιάσει αντιοξειδωτικές ή αντιφλεγμονώδεις δράσεις σε εργαστηριακές μελέτες. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα προϊόν καλέντουλας έχει την ίδια δράση στο ανθρώπινο δέρμα σε πραγματικές συνθήκες χρήσης.
Είναι πλούσια σε βιταμίνες A, C και E;
Η καλέντουλα συχνά περιγράφεται στο διαδίκτυο ως «πλούσια σε βιταμίνες A, C και E», όμως αυτή η διατύπωση είναι υπεραπλουστευμένη.
Τα άνθη είναι γνωστά κυρίως για την παρουσία καροτενοειδών και άλλων φυτοχημικών ενώσεων. Τα καροτενοειδή σχετίζονται χημικά με πρόδρομες μορφές της βιταμίνης Α, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μια κρέμα καλέντουλας λειτουργεί σαν τοπικό συμπλήρωμα βιταμίνης Α.
Επίσης, η πραγματική σύνθεση ενός προϊόντος εξαρτάται από το είδος του εκχυλίσματος, τη συγκέντρωση και τα υπόλοιπα συστατικά της φόρμουλας.
Μπορεί να καταπραΰνει έναν ήπιο ερεθισμό;
Η παραδοσιακή χρήση της καλέντουλας για ήπιους ερεθισμούς του δέρματος είναι ευρέως αναγνωρισμένη.
Εκχυλίσματα του φυτού έχουν μελετηθεί για αντιφλεγμονώδη δράση και ορισμένα προϊόντα μπορεί να προσφέρουν καταπραϋντική αίσθηση σε ξηρό ή ερεθισμένο δέρμα.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η καλέντουλα αποτελεί θεραπεία για έκζεμα, ψωρίαση ή άλλες χρόνιες δερματοπάθειες. Αν υπάρχει επίμονη ερυθρότητα, πόνος, κνησμός ή εκτεταμένη φλεγμονή, χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο.
Βοηθά στην επούλωση μικρών τραυμάτων;
Η καλέντουλα έχει παραδοσιακά χρησιμοποιηθεί ως βοήθημα στη φροντίδα μικρών επιφανειακών τραυμάτων.
Υπάρχουν επίσης πειραματικές και ορισμένες κλινικές μελέτες που έχουν εξετάσει την επίδρασή της στην επούλωση, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά σταθερά ώστε να θεωρείται καθιερωμένη θεραπεία.
Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της σωστής φροντίδας σε:
- βαθιά τραύματα,
- εγκαύματα μεγάλης έκτασης,
- μολυσμένες πληγές,
- τραύματα που δεν επουλώνονται.
Έχει αντιγηραντική δράση;
Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά στοιχεία για να πούμε ότι η καλέντουλα μειώνει τις ρυτίδες ή αυξάνει αποδεδειγμένα την ελαστικότητα του δέρματος.
Περιέχει φυτοχημικές ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές μελέτες και μπορεί να αποτελεί χρήσιμο συστατικό σε μια ενυδατική ή καταπραϋντική φόρμουλα.
Αυτό όμως διαφέρει σημαντικά από τον ισχυρισμό ότι «εξαφανίζει λεπτές γραμμές» ή «αναγεννά τα κύτταρα».
Για την πρόληψη της πρόωρης γήρανσης του δέρματος, η καθημερινή φωτοπροστασία παραμένει πολύ καλύτερα τεκμηριωμένη από οποιοδήποτε φυτικό εκχύλισμα.
Σε ποια προϊόντα χρησιμοποιείται;
Η καλέντουλα συναντάται σε πολλές κατηγορίες προϊόντων προσωπικής φροντίδας, όπως:
- κρέμες,
- αλοιφές,
- balms,
- έλαια εκχύλισης,
- λοσιόν,
- καθαριστικά προϊόντα.
Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια δεν εξαρτώνται μόνο από την παρουσία της λέξης «καλέντουλα» στην ετικέτα. Σημασία έχουν η συγκέντρωση του εκχυλίσματος, ο τρόπος παρασκευής και η συνολική σύνθεση του προϊόντος.
Είναι το έλαιο καλέντουλας αιθέριο έλαιο;
Συνήθως όχι. Αυτό που πωλείται ως «έλαιο καλέντουλας» είναι συχνά ελαιώδες εκχύλισμα: τα άνθη έχουν παραμείνει μέσα σε φυτικό έλαιο ώστε ορισμένες λιποδιαλυτές ενώσεις να περάσουν σε αυτό.
Δεν πρέπει να συγχέεται με τα αιθέρια έλαια που παράγονται με απόσταξη.
Χρειάζεται προσοχή με τις σπιτικές συνταγές;
Ναι. Οι σπιτικές αλοιφές και ιδιαίτερα τα προϊόντα που περιέχουν νερό δεν έχουν τον ίδιο έλεγχο σταθερότητας, καθαρότητας και συντήρησης με ένα σωστά παρασκευασμένο καλλυντικό.
Ένα σπιτικό υδατικό προϊόν χωρίς κατάλληλο συντηρητικό μπορεί να επιμολυνθεί από βακτήρια ή μύκητες, ακόμη και αν φαίνεται ή μυρίζει φυσιολογικά.
Για χρήση στο πρόσωπο ή σε ερεθισμένο δέρμα είναι προτιμότερο να επιλέγονται έτοιμα προϊόντα από αξιόπιστο κατασκευαστή, με σαφή σύνθεση και οδηγίες χρήσης.
Πώς να επιλέξετε ένα προϊόν με καλέντουλα;
Ελέγξτε την πλήρη λίστα συστατικών και όχι μόνο την εικόνα ή την ονομασία στη συσκευασία.
Χρήσιμο είναι να προσέξετε:
- αν αναφέρεται Calendula officinalis,
- αν πρόκειται για εκχύλισμα, έλαιο ή άλλο παράγωγο,
- αν το προϊόν περιέχει άρωμα ή άλλα συστατικά που σας ερεθίζουν,
- αν προορίζεται για το σημείο του σώματος όπου θέλετε να το χρησιμοποιήσετε.
Η ένδειξη «βιολογικό» από μόνη της δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν είναι πιο αποτελεσματικό ή ότι δεν μπορεί να προκαλέσει αλλεργία.
Μπορεί η καλέντουλα να προκαλέσει αλλεργία;
Ναι. Αν και τα περισσότερα άτομα χρησιμοποιούν προϊόντα καλέντουλας χωρίς πρόβλημα, έχουν αναφερθεί αντιδράσεις δερματικής ευαισθητοποίησης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με γνωστή αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae, στην οποία ανήκουν επίσης η μαργαρίτα και το χρυσάνθεμο.
Αν χρησιμοποιείτε ένα προϊόν για πρώτη φορά και έχετε ευαίσθητο δέρμα, μπορείτε να το δοκιμάσετε αρχικά σε μικρή περιοχή.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ασφαλής η καλέντουλα για όλους;
Τα τοπικά προϊόντα καλέντουλας είναι συνήθως καλά ανεκτά, αλλά δεν είναι κατάλληλα για άτομα με αλλεργία στην καλέντουλα ή σε άλλα φυτά της οικογένειας Asteraceae.
Μπορεί να χρησιμοποιείται καθημερινά;
Εξαρτάται από το συγκεκριμένο προϊόν και τη σύνθεσή του. Αν οι οδηγίες του κατασκευαστή επιτρέπουν καθημερινή χρήση και δεν εμφανίζεται ερεθισμός, συνήθως μπορεί να ενταχθεί στη ρουτίνα περιποίησης.
Θεραπεύει το έκζεμα ή την ψωρίαση;
Δεν υπάρχουν αρκετά κλινικά δεδομένα ώστε να θεωρείται θεραπεία για έκζεμα ή ψωρίαση. Οι συγκεκριμένες παθήσεις χρειάζονται σωστή διάγνωση και, όταν απαιτείται, θεραπεία από δερματολόγο.
Βοηθά στις ρυτίδες;
Δεν έχει αποδειχθεί ότι μειώνει σημαντικά τις ρυτίδες. Μπορεί να υπάρχει σε καλλυντικές συνθέσεις με ενυδατική ή καταπραϋντική δράση, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποδεδειγμένο αντιγηραντικό συστατικό.
Μπορώ να τη χρησιμοποιήσω σε πληγή;
Παρασκευάσματα καλέντουλας χρησιμοποιούνται παραδοσιακά ως βοήθημα σε μικρά επιφανειακά τραύματα. Για βαθιά, μολυσμένη ή επίμονη πληγή χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Τι αξίζει να κρατήσουμε για την καλέντουλα;
Η καλέντουλα είναι ένα φυτικό συστατικό με μακρά ιστορία χρήσης και ενδιαφέρον φυτοχημικό προφίλ. Η πιο τεκμηριωμένη θέση της είναι ως παραδοσιακό βοήθημα για ήπιους δερματικούς ερεθισμούς και μικρά επιφανειακά τραύματα.
Δεν χρειάζεται όμως να της αποδίδονται ιδιότητες που δεν έχουν αποδειχθεί, όπως θεραπεία χρόνιων δερματοπαθειών, εξαφάνιση ρυτίδων ή εντυπωσιακή «αναγέννηση» της επιδερμίδας. Η αξία της βρίσκεται περισσότερο στην ήπια, σωστά διατυπωμένη χρήση της παρά στις υπερβολικές υποσχέσεις.
