Οι θαλάσσιες αστερίες, αυτά τα εντυπωσιακά πλάσματα που συναντάμε στις ακτές του Ειρηνικού, ζουν εδώ και χρόνια μια πραγματική τραγωδία. Ένα μυστηριώδες σύνδρομο, γνωστό ως sea star wasting syndrome (SSWS), κάνει τα άκρα τους να παραμορφώνονται, να πέφτουν και τελικά να μετατρέπονται σε μια άμορφη μάζα. Από το 2013 μέχρι σήμερα, δισεκατομμύρια αστερίες έχουν εξαφανιστεί, και μάλιστα πάνω από το 90% του πληθυσμού του «sunflower sea star» έχει χαθεί. Πρόσφατη έρευνα φαίνεται να βρήκε τον πραγματικό ένοχο.
Το μικρόβιο που κρύβεται πίσω από την καταστροφή
Οι επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι ένας συγκεκριμένος τύπος βακτηρίου, το Vibrio pectenicida, είναι ο βασικός υπεύθυνος για αυτή την απίστευτα βίαιη επιδημία. Πρόκειται για ένα μέλος της ίδιας οικογένειας με το γνωστό Vibrio cholerae, που προκαλεί χολέρα στους ανθρώπους. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο επικίνδυνο μπορεί να είναι το μικρόβιο, όχι για εμάς, αλλά για αυτά τα πανέμορφα θαλάσσια αστέρια.
Τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα του αστερία
Η νόσος ξεκινά με μικρές αλλοιώσεις στην επιφάνεια του δέρματος. Στη συνέχεια, τα άκρα του αστερία στρίβουν, σπάνε και τελικά αποσπώνται. Το σώμα χάνει τη δομή του, και σε λίγες μέρες το πλάσμα λιώνει κυριολεκτικά. Αυτό το θέαμα είναι τόσο σκληρό που οι ειδικοί το περιγράφουν σαν έναν «σιωπηλό μαζικό αφανισμό» στον βυθό.
Ο ρόλος της θερμοκρασίας του νερού
Η έρευνα έδειξε ότι τα ζεστά νερά κάνουν τα συμπτώματα πολύ πιο έντονα. Όταν το νερό είναι πιο ψυχρό, οι αστερίες έχουν περισσότερες πιθανότητες να αντισταθούν στην ασθένεια. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, αφού η κλιματική αλλαγή και οι αυξανόμενες θερμοκρασίες των θαλασσών λειτουργούν σαν «ενισχυτής» για το βακτήριο.
Πώς το απέδειξαν οι επιστήμονες
Το μεγάλο βήμα ήρθε όταν οι ερευνητές μελέτησαν το υγρό που κυκλοφορεί στο σώμα των αστεριών, το λεγόμενο coelomic fluid. Εκεί βρήκαν αυξημένα επίπεδα του συγκεκριμένου βακτηρίου. Για να είναι σίγουροι, έκαναν ένα σκληρό πείραμα: εισήγαγαν το μικρόβιο σε υγιείς αστερίες. Το αποτέλεσμα ήταν γρήγορο και ξεκάθαρο· οι αστερίες μολύνθηκαν και πέθαναν, αποδεικνύοντας ότι το Vibrio pectenicida είναι ο βασικός «δολοφόνος».
Η οικολογική αλυσίδα που καταρρέει
Το θέμα όμως δεν σταματά στους αστερίες. Οι sunflower sea stars τρέφονται με αχινούς. Χωρίς αυτούς, οι πληθυσμοί των αχινών αυξάνονται ανεξέλεγκτα και τρώνε μεγάλες εκτάσεις φυκιών (kelp forests). Τα δάση αυτά αποτελούν ζωτικό οικοσύστημα για εκατοντάδες θαλάσσια είδη. Άρα, η εξαφάνιση των αστεριών δημιουργεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που επηρεάζει όλη τη θαλάσσια ζωή.
Η ελπίδα για το μέλλον
Παρά τη δραματική εικόνα, υπάρχει μια αχτίδα φωτός. Η ανακάλυψη του βακτηρίου δίνει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να αναπτύξουν προγράμματα διάσωσης. Στόχος είναι να βρεθούν τρόποι να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των αστεριών ή ακόμα και να εκτραφούν άτομα που θα είναι ανθεκτικά στο μικρόβιο. Αν αυτό πετύχει, κάποια μέρα οι αστερίες θα μπορέσουν να επιστρέψουν και να ξαναβρουν τη θέση τους στον ωκεανό.
Γιατί πρέπει να μας νοιάζει
Ίσως σκεφτείτε ότι πρόκειται απλώς για ένα θαλάσσιο είδος μακριά από εμάς. Όμως, η εξαφάνιση τους δείχνει πώς ένα «αόρατο» μικρόβιο μπορεί να διαταράξει ολόκληρη τη θαλάσσια ισορροπία. Και αυτό, αργά ή γρήγορα, επηρεάζει και τον άνθρωπο. Από την αλιεία, μέχρι τη βιοποικιλότητα και το κλίμα, όλα συνδέονται.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν τις έρευνες, ελπίζοντας να σταματήσουν αυτή την καταστροφή πριν να είναι πολύ αργά. Μέχρι τότε, η ιστορία των θαλάσσιων αστεριών μας θυμίζει πόσο εύθραυστο είναι το οικοσύστημα του πλανήτη μας και πόσο γρήγορα μπορεί να χαθεί κάτι τόσο πολύτιμο.
