Στη Σαμαρίνα Γρεβενών, στις ανατολικές πλαγιές του Σμόλικα, υπάρχει μια εικόνα που δύσκολα περνά απαρατήρητη. Μέσα στην κόγχη του Ιερού της ιστορικής Μεγάλης Παναγιάς αναπτύσσεται ένα μεγάλο πεύκο, το οποίο έχει πλέον ξεπεράσει σε ύψος τη στέγη του ναού.
Το δέντρο δεν αποτελεί κάποια σύγχρονη προσθήκη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Πολιτισμού, φύεται στο συγκεκριμένο σημείο περίπου από το 1850, δημιουργώντας εδώ και πολλές γενιές μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της Σαμαρίνας.
Η ιστορία της Μεγάλης Παναγιάς
Η Κοίμηση της Θεοτόκου, γνωστή ως Μεγάλη Παναγιά, είναι ο μητροπολιτικός ναός της Σαμαρίνας και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του οικισμού. Σύμφωνα με τη λιθανάγλυφη επιγραφή που σώζεται στη νότια είσοδο, ο σημερινός ναός ανεγέρθηκε το 1816.
Αρχιτεκτονικά πρόκειται για τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με πολύπλευρη εξωτερική αψίδα του Ιερού, διώροφο νάρθηκα-γυναικωνίτη και ανοιχτή στοά στη δυτική και νότια πλευρά. Στο εσωτερικό του σώζεται πλούσιος ζωγραφικός διάκοσμος.
Η ιστόρηση του ναού ολοκληρώθηκε στις 30 Ιουλίου 1829 από τους Σαμαριναίους ζωγράφους Χρήστο και Αντώνιο Παπαϊωάννου, όπως μαρτυρεί η κτητορική επιγραφή πάνω από τη δυτική είσοδο.
Το πεύκο που φύτρωσε στην κόγχη του Ιερού
Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Μεγάλης Παναγιάς βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της. Στην κόγχη του Ιερού φύεται ένα μεγάλο πεύκο, το οποίο σύμφωνα με τις επίσημες πληροφορίες βρίσκεται εκεί περίπου από το 1850.
Με το πέρασμα των δεκαετιών το δέντρο συνέχισε να αναπτύσσεται και το ύψος του ξεπέρασε εκείνο της εκκλησίας. Η εικόνα του κορμού και των κλαδιών να συνυπάρχουν με την αρχιτεκτονική του ναού έχει γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του μνημείου.
Ένας ναός με ιστορία μεγαλύτερη από δύο αιώνες
Η ιστορία του σημείου φαίνεται μάλιστα να είναι παλαιότερη από τον σημερινό ναό. Κατά τις εργασίες αποκατάστασης και τις αρχαιολογικές έρευνες εντοπίστηκαν κατάλοιπα προγενέστερης εκκλησίας κάτω από το υπάρχον κτίσμα.
Τα ευρήματα περιλαμβάνουν τοίχους και τμήματα τοιχογραφιών με μορφές αγίων και επιγραφές. Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, ο παλαιότερος αυτός ναός ενδέχεται να χρονολογείται στον 18ο ή ακόμη και στον 17ο αιώνα.
Η Σαμαρίνα στις πλαγιές του Σμόλικα
Η Σαμαρίνα βρίσκεται στη βόρεια Πίνδο, στις ανατολικές πλαγιές του Σμόλικα, σε υψόμετρο περίπου 1.400 έως 1.500 μέτρων ανάλογα με το σημείο του οικισμού. Συγκαταλέγεται έτσι στα ψηλότερα χωριά της Ελλάδας και των Βαλκανίων.
Το χωριό είναι στενά συνδεδεμένο με τη βλάχικη παράδοση και γνωρίζει ιδιαίτερα αυξημένη κίνηση τους θερινούς μήνες. Σημαντικό σημείο αναφοράς παραμένει ο εορτασμός της Κοίμησης της Θεοτόκου τον Δεκαπενταύγουστο, όταν η Μεγάλη Παναγιά βρίσκεται στο επίκεντρο των εκδηλώσεων.
Η συνύπαρξη του ιστορικού ναού και του πεύκου που αναπτύσσεται στην κόγχη του Ιερού για περισσότερους από ενάμιση αιώνα έχει δημιουργήσει μια από τις πιο ιδιαίτερες εικόνες της ορεινής Ελλάδας. Ένα φυσικό στοιχείο και ένα μνημείο δύο αιώνων συνεχίζουν να στέκονται μαζί στο ίδιο σημείο, συνδεδεμένα πλέον με την ιστορία και την ταυτότητα της Σαμαρίνας.
