Ο κινηματογράφος μπορεί να μας φέρει πιο κοντά σε εμπειρίες που ίσως δεν έχουμε ζήσει ποτέ οι ίδιοι. Ψυχικές δυσκολίες, τραύμα, πένθος, μοναξιά, κοινωνική απόρριψη και έντονη συναισθηματική πίεση έχουν βρεθεί στο επίκεντρο πολλών αξέχαστων ταινιών.
Οι ταινίες δεν αποτελούν επιστημονικό οδηγό ούτε παρουσιάζουν πάντα την ψυχική υγεία με απόλυτη ακρίβεια. Μπορούν όμως να γίνουν αφορμή για συζήτηση και να μας βοηθήσουν να δούμε μια δύσκολη ανθρώπινη εμπειρία από μια διαφορετική οπτική.
1. «Ένας Υπέροχος Άνθρωπος» (A Beautiful Mind)
Η βιογραφική ταινία του 2001 βασίζεται στη ζωή του μαθηματικού Τζον Νας, που τιμήθηκε με Νόμπελ Οικονομικών. Στο επίκεντρο βρίσκεται τόσο η εντυπωσιακή επιστημονική του πορεία όσο και η εμπειρία του με τη σχιζοφρένεια.
Η ταινία παρουσιάζει με δραματοποιημένο τρόπο την προσπάθειά του να συνεχίσει την προσωπική και επαγγελματική του ζωή ενώ αντιμετωπίζει σοβαρές ψυχικές δυσκολίες. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ακριβής κλινική απεικόνιση της σχιζοφρένειας, παραμένει όμως μία από τις πιο γνωστές κινηματογραφικές ιστορίες γύρω από την ψυχική ασθένεια.
2. «Το Κυνήγι της Ευτυχίας» (The Pursuit of Happyness)
Η ταινία βασίζεται στην ιστορία του Κρις Γκάρντνερ, ο οποίος προσπαθεί να φροντίσει τον μικρό γιο του ενώ αντιμετωπίζει ακραία οικονομική ανασφάλεια και έλλειψη σταθερής στέγης.
Δεν πρόκειται για ταινία γύρω από μια συγκεκριμένη ψυχική διαταραχή. Αγγίζει όμως έντονα θέματα όπως το χρόνιο άγχος, η αβεβαιότητα, η πίεση της φτώχειας, η γονεϊκή ευθύνη και η προσπάθεια ενός ανθρώπου να συνεχίσει όταν οι συνθήκες φαίνονται διαρκώς εναντίον του.
3. «Ο Ξεχωριστός Γουίλ Χάντινγκ» (Good Will Hunting)
Ο Γουίλ είναι ένας εξαιρετικά ταλαντούχος νεαρός με εκπληκτικές μαθηματικές ικανότητες, ο οποίος κουβαλά δύσκολες εμπειρίες από το παρελθόν του. Η επαφή του με έναν θεραπευτή εξελίσσεται σταδιακά σε μία από τις σημαντικότερες σχέσεις της ζωής του.
Η ταινία μιλά για το τραύμα, την εμπιστοσύνη, τον φόβο της συναισθηματικής εγγύτητας και τη δυσκολία να αποδεχθεί κάποιος βοήθεια. Παράλληλα δείχνει ότι η θεραπευτική σχέση δεν βασίζεται σε μια «μαγική» λύση, αλλά σε μια δύσκολη διαδικασία επαφής με όσα κάποιος προσπαθεί να αποφύγει.
4. «Ραγισμένα Όνειρα» (The Broken Circle Breakdown)
Ο Ντιντιέ και η Ελίζ γνωρίζονται, ερωτεύονται και δημιουργούν οικογένεια. Όταν όμως η μικρή τους κόρη αρρωσταίνει σοβαρά, η σχέση τους δοκιμάζεται με τρόπο που κανένας από τους δύο δεν μπορεί να είχε προβλέψει.
Η ταινία εξετάζει το πένθος και τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο δύο άνθρωποι μπορεί να αντιδράσουν στην ίδια απώλεια. Ο πόνος δεν εκφράζεται με έναν μοναδικό τρόπο και αυτή ακριβώς η διαφορά γίνεται κεντρικό στοιχείο της ιστορίας.
5. «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» (Beauty and the Beast)
Η κλασική ιστορία της Disney δεν είναι ταινία για την ψυχική υγεία με την κλινική έννοια. Αγγίζει όμως θέματα που σχετίζονται με τη μοναξιά, την απομόνωση, την απόρριψη, την εικόνα του εαυτού και την ανάγκη να βλέπουμε έναν άνθρωπο πέρα από την εξωτερική του εμφάνιση.
Η σχέση της Μπελ με το Τέρας αποτελεί μέρος ενός παραμυθιού και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρότυπο πραγματικής θεραπευτικής σχέσης. Ως ιστορία, όμως, δίνει χώρο σε θέματα όπως η αποδοχή, η αλλαγή και η ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση.
6. «Το Παιχνίδι της Μίμησης» (The Imitation Game)
Η ταινία βασίζεται στη ζωή του μαθηματικού και κρυπτογράφου Άλαν Τούρινγκ, μιας από τις σημαντικότερες μορφές στην προσπάθεια αποκρυπτογράφησης της γερμανικής μηχανής Enigma κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παράλληλα παρουσιάζει την κοινωνική και κρατική δίωξη που υπέστη επειδή ήταν ομοφυλόφιλος, σε μια εποχή κατά την οποία οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις μεταξύ ανδρών διώκονταν ποινικά στη Βρετανία. Η ταινία δεν αφορά μια ψυχική διαταραχή, αλλά φωτίζει ζητήματα απομόνωσης, κοινωνικής προκατάληψης και της ψυχολογικής πίεσης που μπορεί να προκαλέσει η περιθωριοποίηση.
7. «Τα Πλεονεκτήματα του να Είσαι στο Περιθώριο» (The Perks of Being a Wallflower)
Ο Τσάρλι είναι ένας εσωστρεφής έφηβος που προσπαθεί να προσαρμοστεί στο σχολείο ενώ κουβαλά δύσκολες εμπειρίες και έντονο ψυχικό φορτίο. Μέσα από νέες φιλίες αρχίζει σταδιακά να βγαίνει από την απομόνωσή του.
Η ταινία αγγίζει ευαίσθητα θέματα όπως η κατάθλιψη, το τραύμα, η κακοποίηση, η αυτοκτονία, η ταυτότητα και η ανάγκη ενός νέου ανθρώπου να αισθανθεί ότι κάπου ανήκει. Είναι μία από τις πιο άμεσες επιλογές της λίστας σε ό,τι αφορά τις δυσκολίες της εφηβικής ψυχικής υγείας.
8. «Τα Μυαλά που Κουβαλάς» (Inside Out)
Η Pixar μετατρέπει τα βασικά συναισθήματα ενός κοριτσιού σε χαρακτήρες που ζουν μέσα στο μυαλό της. Η Χαρά, η Λύπη, ο Φόβος, ο Θυμός και η Αηδία προσπαθούν να τη βοηθήσουν να προσαρμοστεί σε μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή της.
Η μεγάλη δύναμη της ταινίας βρίσκεται στην ιδέα ότι δεν υπάρχουν συναισθήματα που πρέπει απλώς να εξαφανιστούν. Ακόμη και η λύπη έχει τη θέση και τη λειτουργία της. Η ταινία δεν αποτελεί επιστημονικό μοντέλο του ανθρώπινου εγκεφάλου, προσφέρει όμως έναν απλό τρόπο να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από το πώς αναγνωρίζουμε και εκφράζουμε όσα αισθανόμαστε.
9. «Το Μυστικό του Brokeback Mountain» (Brokeback Mountain)
Η ιστορία του Ένις και του Τζακ ξεκινά στο Γουαϊόμινγκ της δεκαετίας του 1960. Οι δύο άνδρες αναπτύσσουν μια ερωτική σχέση μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου η ομοφυλοφιλία αντιμετωπίζεται με έντονη προκατάληψη και φόβο.
Η ταινία δεν παρουσιάζει την ομοφυλοφιλία ως πρόβλημα ψυχικής υγείας. Αντίθετα, η ιστορία της εστιάζει στις συνέπειες που μπορεί να έχει η κοινωνική απόρριψη, η ανάγκη απόκρυψης μιας σχέσης, η μοναξιά και η αδυναμία δύο ανθρώπων να ζήσουν ελεύθερα τη ζωή που επιθυμούν.
10. «Ξυπνήματα» (Awakenings)
Η ταινία είναι εμπνευσμένη από το ομώνυμο βιβλίο του νευρολόγου Oliver Sacks και από πραγματικές περιπτώσεις ασθενών που είχαν υποστεί σοβαρά νευρολογικά επακόλουθα μετά τη ληθαργική εγκεφαλίτιδα.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, η χορήγηση L-DOPA οδήγησε ορισμένους από αυτούς τους ασθενείς σε εντυπωσιακή προσωρινή βελτίωση. Η ιστορία δεν αφορά πρωτίστως ψυχική ασθένεια, αλλά μια νευρολογική κατάσταση και τα βαθιά ανθρώπινα ερωτήματα που προκύπτουν γύρω από την ασθένεια, την αυτονομία, την ελπίδα και τα όρια της ιατρικής.
Τι μπορούν πραγματικά να μας προσφέρουν τέτοιες ταινίες;
Καμία κινηματογραφική ιστορία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επιστημονική ενημέρωση ή την αξιολόγηση από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Οι χαρακτήρες είναι δραματοποιημένοι και συχνά οι πραγματικές εμπειρίες είναι πολύ πιο σύνθετες από όσο μπορεί να δείξει μια δίωρη ταινία.
Ο κινηματογράφος μπορεί, ωστόσο, να ανοίξει μια συζήτηση. Μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε διαφορετικά για το πένθος, το τραύμα, τη μοναξιά, την ψυχική ασθένεια ή την κοινωνική απόρριψη και να μας θυμίσει ότι πίσω από κάθε διάγνωση ή δύσκολη εμπειρία υπάρχει πρώτα ένας άνθρωπος.
Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αυτών των ταινιών: δεν μας δίνουν έτοιμες απαντήσεις, αλλά μας καλούν να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά ιστορίες που στην πραγματική ζωή συχνά μένουν αθέατες.












