Οι αμυγδαλές δεν είναι απλώς το σημείο που πονά και πρήζεται όταν έχουμε αμυγδαλίτιδα. Είναι λεμφικός ιστός και αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, σε μια στρατηγική θέση όπου ο οργανισμός έρχεται καθημερινά σε επαφή με μικροοργανισμούς που εισέρχονται από το στόμα και τη μύτη.
Ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός στα πρώτα χρόνια της ζωής, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει φυσιολογικά το ανοσοποιητικό. Όταν προκαλούν επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις ή σοβαρή απόφραξη της αναπνοής, μπορεί να χρειαστεί η αφαίρεσή τους.
Τι ακριβώς είναι οι αμυγδαλές;
Οι αμυγδαλές είναι συγκεντρώσεις λεμφικού ιστού στην περιοχή του φάρυγγα. Ανήκουν στο ανοσοποιητικό σύστημα των βλεννογόνων και βρίσκονται κοντά στις εισόδους της αναπνευστικής και της πεπτικής οδού.
Όταν στην καθημερινή γλώσσα λέμε «αμυγδαλές», συνήθως εννοούμε τις δύο παρίσθμιες ή υπερώιες αμυγδαλές που φαίνονται δεξιά και αριστερά στο πίσω μέρος του στόματος.
Στην πραγματικότητα όμως αποτελούν μέρος ενός μεγαλύτερου συστήματος λεμφικού ιστού που ονομάζεται δακτύλιος του Waldeyer και περιλαμβάνει:
- Τις παρίσθμιες αμυγδαλές: τις δύο αμυγδαλές που βλέπουμε στον λαιμό.
- Τη φαρυγγική αμυγδαλή: βρίσκεται πίσω από τη μύτη και όταν διογκώνεται είναι γνωστή ως «κρεατάκια».
- Τις γλωσσικές αμυγδαλές: βρίσκονται στη βάση της γλώσσας.
- Τις σαλπιγγικές αμυγδαλές: βρίσκονται κοντά στα στόμια των ευσταχιανών σαλπίγγων.
Πώς συμμετέχουν οι αμυγδαλές στο ανοσοποιητικό σύστημα;
Η θέση τους δεν είναι τυχαία. Οι αμυγδαλές έρχονται σε επαφή με αντιγόνα από μικρόβια και άλλες ουσίες που εισέρχονται μέσω της αναπνοής και της κατάποσης.
Ο λεμφικός ιστός τους περιέχει μεταξύ άλλων Β και Τ λεμφοκύτταρα, κύτταρα που συμμετέχουν στην προσαρμοστική ανοσολογική απόκριση. Οι αμυγδαλές μπορούν να λαμβάνουν δείγματα αντιγόνων από το περιβάλλον και να συμβάλλουν στην ενεργοποίηση ανοσολογικών αποκρίσεων και στην παραγωγή αντισωμάτων.
- Αναγνωρίζουν αντιγόνα που εισέρχονται από στόμα και μύτη.
- Συμμετέχουν στην ενεργοποίηση Β και Τ λεμφοκυττάρων.
- Συμβάλλουν στην παραγωγή αντισωμάτων.
- Αποτελούν μέρος της τοπικής άμυνας των βλεννογόνων του ανώτερου αναπνευστικού και πεπτικού συστήματος.
Είναι επομένως πιο σωστό να τις περιγράφουμε ως ανοσολογικούς «φρουρούς» σε μια σημαντική πύλη εισόδου παρά ως απλά φίλτρα που παγιδεύουν μικρόβια.
Γιατί οι αμυγδαλές είναι ιδιαίτερα ενεργές στα παιδιά;
Οι αμυγδαλές συμμετέχουν στην ανάπτυξη της ανοσολογικής απόκρισης από μικρή ηλικία, όταν το παιδί συναντά για πρώτη φορά πολλά διαφορετικά αντιγόνα.
Ο λεμφικός αυτός ιστός τείνει να είναι σχετικά μεγάλος και δραστήριος στην παιδική ηλικία. Μετά την εφηβεία συχνά μειώνεται σε μέγεθος και η σχετική ανοσολογική του σημασία περιορίζεται, χωρίς όμως να υπάρχει ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο μετά το οποίο οι αμυγδαλές «παύουν να λειτουργούν».
Ο οργανισμός διαθέτει παράλληλα πολλά άλλα λεμφικά όργανα και ιστούς. Γι’ αυτό η ανοσολογική άμυνα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις παρίσθμιες αμυγδαλές.
Τι είναι η αμυγδαλίτιδα;
Η αμυγδαλίτιδα είναι φλεγμονή των παρίσθμιων αμυγδαλών και προκαλείται συχνότερα από ιούς, αλλά μπορεί να οφείλεται και σε βακτήρια, όπως ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α.
Συνηθισμένα συμπτώματα είναι:
- πονόλαιμος,
- πόνος ή δυσκολία στην κατάποση,
- διογκωμένες και ερυθρές αμυγδαλές,
- πυρετός,
- διογκωμένοι λεμφαδένες στον λαιμό,
- λευκές πλάκες ή εξίδρωμα στις αμυγδαλές σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η εμφάνιση λευκών πλακών δεν αρκεί από μόνη της για να αποδειχθεί βακτηριακή λοίμωξη. Αν υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής φαρυγγοαμυγδαλίτιδας, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί ταχεία δοκιμασία ή καλλιέργεια ανάλογα με την περίπτωση.
Πότε μπορεί να χρειαστεί αμυγδαλεκτομή;
Η αμυγδαλεκτομή είναι η χειρουργική αφαίρεση των παρίσθμιων αμυγδαλών. Δεν γίνεται επειδή κάποιος είχε απλώς μερικούς πονόλαιμους, αλλά όταν τα προβλήματα είναι αρκετά συχνά ή σοβαρά ώστε το πιθανό όφελος της επέμβασης να υπερτερεί των κινδύνων.
Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις
Για παιδιά με επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του λαιμού, οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery χρησιμοποιούν ως ένα σημαντικό σημείο αναφοράς:
- τουλάχιστον 7 επεισόδια σε έναν χρόνο, ή
- τουλάχιστον 5 επεισόδια τον χρόνο για δύο συνεχόμενα χρόνια, ή
- τουλάχιστον 3 επεισόδια τον χρόνο για τρία συνεχόμενα χρόνια.
Τα επεισόδια πρέπει να είναι κατάλληλα τεκμηριωμένα και να συνοδεύονται από κλινικά στοιχεία όπως πυρετό, διογκωμένους τραχηλικούς λεμφαδένες, αμυγδαλικό εξίδρωμα ή θετικό τεστ για στρεπτόκοκκο.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν έναν απόλυτο κανόνα για κάθε ασθενή. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα των επεισοδίων, άλλες παθήσεις και ειδικούς παράγοντες.
Υπερτροφία και προβλήματα αναπνοής στον ύπνο
Οι πολύ μεγάλες αμυγδαλές μπορούν επίσης να στενεύουν τον αεραγωγό, κυρίως στα παιδιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις σχετίζονται με ροχαλητό, δυσκολία στην αναπνοή κατά τον ύπνο και αποφρακτική υπνική άπνοια.
Όταν υπάρχει σημαντική απόφραξη, η αφαίρεση αμυγδαλών και συχνά των αδενοειδών εκβλαστήσεων μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή μετά από αξιολόγηση ΩΡΛ.
Άλλες περιπτώσεις
Υπάρχουν και λιγότερο συχνοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να εξεταστεί η επέμβαση, όπως επαναλαμβανόμενο περιαμυγδαλικό απόστημα ή ορισμένες περιπτώσεις ύποπτης ασυμμετρίας ή άλλης παθολογίας.
Τι συμβαίνει στο ανοσοποιητικό μετά την αφαίρεση;
Επειδή οι αμυγδαλές έχουν ανοσολογική λειτουργία, είναι λογικό να αναρωτιέται κάποιος αν η αφαίρεσή τους «αποδυναμώνει» την άμυνα του οργανισμού.
Οι διαθέσιμες συστηματικές ανασκοπήσεις δεν έχουν δείξει ότι η αμυγδαλεκτομή προκαλεί κλινικά σημαντική μακροχρόνια εξασθένηση της κυτταρικής ή χυμικής ανοσίας. Μετά την επέμβαση μπορεί να μετρηθούν ορισμένες μεταβολές σε ανοσολογικούς δείκτες, όμως συνολικά δεν έχει αποδειχθεί σημαντικό ανοσολογικό έλλειμμα.
Αυτό είναι δυνατό επειδή οι παρίσθμιες αμυγδαλές αποτελούν μόνο ένα μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου ανοσοποιητικού δικτύου. Άλλοι λεμφικοί ιστοί, λεμφαδένες, ο σπλήνας, ο μυελός των οστών και το υπόλοιπο ανοσοποιητικό σύστημα συνεχίζουν να λειτουργούν.
Επομένως, μετά από μια ιατρικά ενδεδειγμένη αμυγδαλεκτομή δεν χρειάζεται κάποια ειδική «ενίσχυση του ανοσοποιητικού» επειδή λείπουν οι αμυγδαλές.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για την ίδια την επέμβαση;
Η αμυγδαλεκτομή είναι συχνή επέμβαση, αλλά δεν είναι αμελητέα. Πραγματοποιείται με γενική αναισθησία και η ανάρρωση συνήθως περιλαμβάνει αρκετές ημέρες έντονου πονόλαιμου.
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η μετεγχειρητική αιμορραγία. Μπορεί να εμφανιστεί αμέσως μετά την επέμβαση ή αρκετές ημέρες αργότερα, όταν η περιοχή επουλώνεται.
Αιμορραγία από το στόμα μετά από αμυγδαλεκτομή χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αμυγδαλεκτομή μπορείτε να επισκεφθείτε την American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery.
Πότε ένας πονόλαιμος χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Οι περισσότερες απλές λοιμώξεις του λαιμού υποχωρούν χωρίς επιπλοκές. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
- Δυσκολία στην αναπνοή.
- Έντονη δυσκολία στην κατάποση ή αδυναμία κατάποσης υγρών.
- Σάλια επειδή δεν μπορεί κάποιος να καταπιεί.
- Έντονο μονόπλευρο πρήξιμο ή πόνος.
- Δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος.
- Επίμονος υψηλός πυρετός ή σημαντική επιδείνωση.
- Συχνά επαναλαμβανόμενα επεισόδια αμυγδαλίτιδας.
Ο συνδυασμός έντονου μονόπλευρου πονόλαιμου, αλλαγής της φωνής και δυσκολίας στο άνοιγμα του στόματος μπορεί, για παράδειγμα, να εμφανιστεί σε περιαμυγδαλικό απόστημα και χρειάζεται γρήγορη ιατρική εκτίμηση.
Μπορούμε να «προστατεύσουμε» τις αμυγδαλές;
Δεν υπάρχει ειδική τροφή, βιταμίνη ή συμπλήρωμα που να προστατεύει συγκεκριμένα τις αμυγδαλές ή να τις κάνει πιο ισχυρές απέναντι στις λοιμώξεις.
Οι γενικοί τρόποι μείωσης της μετάδοσης λοιμώξεων παραμένουν οι πιο χρήσιμοι:
- Συχνό πλύσιμο των χεριών.
- Αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών και μαχαιροπίρουνων όταν κάποιος είναι άρρωστος.
- Αποφυγή καπνίσματος και παθητικού καπνίσματος.
- Επαρκής ξεκούραση και ισορροπημένη διατροφή ως μέρος της γενικότερης φροντίδας της υγείας.
- Ιατρικός έλεγχος όταν οι λοιμώξεις είναι συχνές ή ιδιαίτερα σοβαρές.
Περισσότερες γενικές πληροφορίες για τις λοιμώξεις του λαιμού μπορείτε να βρείτε στο National Health Service (NHS).
Είναι τελικά απαραίτητες οι αμυγδαλές;
Οι αμυγδαλές έχουν πραγματική ανοσολογική λειτουργία και δεν είναι άχρηστα όργανα. Συμμετέχουν στην αναγνώριση αντιγόνων και στην άμυνα των βλεννογόνων, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία.
Από την άλλη πλευρά, το ανοσοποιητικό σύστημα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από αυτές. Όταν οι αμυγδαλές προκαλούν επαναλαμβανόμενες σοβαρές λοιμώξεις ή εμποδίζουν την αναπνοή, η αφαίρεσή τους μπορεί να προσφέρει σημαντικό όφελος χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί κλινικά σημαντική μακροχρόνια ανοσολογική ανεπάρκεια.
Η σωστή ερώτηση λοιπόν δεν είναι αν «χρειαζόμαστε» πάντα τις αμυγδαλές, αλλά αν σε κάθε συγκεκριμένο ασθενή το όφελος από τη διατήρησή τους είναι μεγαλύτερο από το όφελος και τους κινδύνους της αφαίρεσής τους.
Πηγές:
