Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος και η συχνότερη αιτία άνοιας. Επηρεάζει σταδιακά τη μνήμη, τη σκέψη, την κρίση και την ικανότητα ενός ανθρώπου να ανταποκρίνεται στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η νόσος Αλτσχάιμερ ευθύνεται για περίπου το 60% έως 70% των περιπτώσεων άνοιας παγκοσμίως. Περιγράφηκε για πρώτη φορά στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Γερμανό γιατρό Alois Alzheimer, από τον οποίο πήρε και το όνομά της.
Δεν υπάρχει σήμερα θεραπεία που να εξαφανίζει ή να αναστρέφει πλήρως τη νόσο. Υπάρχουν όμως φάρμακα που μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση ορισμένων συμπτωμάτων, ενώ για επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμο Αλτσχάιμερ έχουν εγκριθεί και νεότερες θεραπείες που μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου.
Η απλή αφηρημάδα δεν σημαίνει απαραίτητα Αλτσχάιμερ
Το να ξεχάσει κάποιος πού άφησε τα κλειδιά ή τα γυαλιά του δεν σημαίνει από μόνο του ότι έχει Αλτσχάιμερ. Περιστασιακές στιγμές αφηρημάδας μπορεί να συμβούν σε όλους, ιδιαίτερα σε περιόδους κούρασης, άγχους ή έλλειψης ύπνου.
Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν η απώλεια μνήμης αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα. Για παράδειγμα, όταν κάποιος ξεχνά επανειλημμένα πρόσφατες συζητήσεις, κάνει τις ίδιες ερωτήσεις ξανά και ξανά ή δυσκολεύεται να θυμηθεί πληροφορίες που μέχρι πρόσφατα διαχειριζόταν χωρίς πρόβλημα.
Η μνήμη, ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό σημείο που μπορεί να αλλάξει νωρίς.
Απάθεια και απώλεια ενδιαφέροντος
Ένας άνθρωπος στα αρχικά στάδια της νόσου μπορεί να αρχίσει να αποσύρεται από δραστηριότητες που μέχρι πρόσφατα του έδιναν χαρά. Μπορεί να σταματήσει να συναντά φίλους, να εγκαταλείψει ένα αγαπημένο χόμπι ή να δείχνει λιγότερο ενδιαφέρον για την οικογένεια και την καθημερινότητά του.
Η απάθεια είναι ένα από τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν στη νόσο Αλτσχάιμερ. Μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι σε άτομα με ήπια νοητική διαταραχή η παρουσία έντονης απάθειας συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εξέλιξης σε άνοια.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που περνά μια περίοδο αδιαφορίας ή μειωμένης διάθεσης έχει Αλτσχάιμερ. Παρόμοια συμπτώματα μπορούν να προκληθούν από κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου, φάρμακα ή άλλες παθήσεις.
Αλλαγές στην προσωπική υγιεινή και στις καθημερινές συνήθειες
Μερικοί άνθρωποι μπορεί σταδιακά να αρχίσουν να παραμελούν την προσωπική τους φροντίδα. Για παράδειγμα, μπορεί να φορούν τα ίδια ρούχα για πολλές ημέρες, να ξεχνούν συστηματικά να πλυθούν ή να μην προσέχουν την εμφάνισή τους όπως παλαιότερα.
Το σημαντικό δεν είναι μία μεμονωμένη ημέρα αμέλειας αλλά μια σαφής και επίμονη αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες συνήθειες του ανθρώπου.
Τέτοιες αλλαγές μπορεί να σχετίζονται με απάθεια, προβλήματα μνήμης, μειωμένη κρίση ή δυσκολία στην οργάνωση καθημερινών δραστηριοτήτων. Μπορούν όμως επίσης να εμφανιστούν σε κατάθλιψη ή σε άλλες ιατρικές καταστάσεις.
Άγχος, φόβος και αλλαγές στη διάθεση
Ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να θυμηθεί τι πρόκειται να κάνει, πού βρίσκεται ή τι έχει ήδη συζητήσει μπορεί να αισθάνεται αυξημένο άγχος. Γι’ αυτό μπορεί να επαναλαμβάνει ερωτήσεις όπως «Πού πάμε;», «Τι κάνουμε;» ή «Πότε φεύγουμε;».
Οι αλλαγές στο περιβάλλον ή στη συνηθισμένη ρουτίνα μπορεί επίσης να προκαλούν μεγαλύτερη ανασφάλεια και σύγχυση.
Σε ορισμένα άτομα με Αλτσχάιμερ εμφανίζονται κατάθλιψη, φόβος, ευερεθιστότητα ή άγχος. Ωστόσο, αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά για τη νόσο. Η κατάθλιψη μπορεί από μόνη της να προκαλέσει προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης και χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Η σχέση ανάμεσα στην κατάθλιψη και την άνοια είναι σύνθετη. Μελέτες έχουν βρει συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης και αυξημένου κινδύνου άνοιας σε ορισμένους πληθυσμούς, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η κατάθλιψη προκαλεί απαραίτητα Αλτσχάιμερ.
Δυσκολίες στην όραση και στον προσανατολισμό στον χώρο
Σε ορισμένους ανθρώπους, ένα από τα πρώιμα προβλήματα δεν είναι η ίδια η όραση αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται όσα βλέπει.
Μπορεί να εμφανιστούν δυσκολίες στην εκτίμηση της απόστασης, στην αντίληψη του βάθους, στον προσανατολισμό στον χώρο ή στην αναγνώριση της θέσης αντικειμένων.
Αυτό μπορεί να δημιουργεί προβλήματα σε δραστηριότητες όπως η οδήγηση, το κατέβασμα μιας σκάλας ή η κίνηση σε άγνωστο χώρο.
Φυσικά, τα προβλήματα όρασης σε μεγαλύτερη ηλικία έχουν πολύ συχνά οφθαλμολογικές αιτίες, όπως ο καταρράκτης ή άλλες παθήσεις των ματιών. Γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρείται ότι κάθε αλλαγή στην όραση αποτελεί ένδειξη Αλτσχάιμερ.
Ποια άλλα πρώιμα σημάδια χρειάζονται προσοχή;
Εκτός από τα παραπάνω, μπορεί να εμφανιστούν και άλλα συμπτώματα όπως:
- δυσκολία στην εύρεση της σωστής λέξης,
- επανάληψη των ίδιων ερωτήσεων ή ιστοριών,
- δυσκολία στη διαχείριση χρημάτων και λογαριασμών,
- πρόβλημα στην ολοκλήρωση γνώριμων καθημερινών εργασιών,
- σύγχυση ως προς την ημέρα, την ώρα ή τον τόπο,
- τοποθέτηση αντικειμένων σε ασυνήθιστα σημεία,
- αλλαγές στην κρίση και στη λήψη αποφάσεων,
- αλλαγές στην προσωπικότητα ή στη συμπεριφορά.
Πότε η λησμονιά είναι πιο ανησυχητική;
Το βασικό κριτήριο είναι αν η αλλαγή είναι νέα, επαναλαμβανόμενη και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή ζωή.
Το να ξεχάσετε πού αφήσατε τα γυαλιά σας μία φορά δεν είναι το ίδιο με το να τα βάζετε συστηματικά σε παράξενα σημεία και μετά να μην μπορείτε να ανακαλέσετε τα βήματά σας. Αντίστοιχα, το να ξεχάσετε στιγμιαία ένα όνομα είναι διαφορετικό από το να δυσκολεύεστε όλο και περισσότερο να βρείτε συνηθισμένες λέξεις ή να παρακολουθήσετε μια συζήτηση.
Γιατί χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;
Αν εμφανιστούν επίμονες αλλαγές στη μνήμη, στην κρίση, στη συμπεριφορά ή στην καθημερινή λειτουργικότητα, χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό.
Δεν είναι σωστό να θεωρούμε αυτόματα ότι πρόκειται για Αλτσχάιμερ. Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης μπορεί να σχετίζονται με κατάθλιψη, διαταραχές του θυρεοειδούς, έλλειψη βιταμίνης Β12, προβλήματα ύπνου, ορισμένα φάρμακα, λοιμώξεις ή άλλες καταστάσεις που σε αρκετές περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν.
Η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία, επειδή επιτρέπει να εντοπιστεί η πραγματική αιτία των συμπτωμάτων και, αν πρόκειται για Αλτσχάιμερ, να συζητηθούν νωρίτερα οι διαθέσιμες επιλογές θεραπείας και υποστήριξης.
Το Αλτσχάιμερ δεν εκδηλώνεται μόνο με το «ξεχνάω». Η σημαντική ένδειξη είναι μια σταδιακή και επίμονη αλλαγή στη μνήμη, στη σκέψη ή στη συμπεριφορά που αρχίζει να δυσκολεύει την καθημερινή ζωή.
