Η επίσκεψη στον κτηνίατρο μπορεί να είναι πολύ αγχωτική για έναν σκύλο. Άγνωστες μυρωδιές, άλλοι σκύλοι, ήχοι, γλιστερές επιφάνειες, χειρισμοί από ξένους ανθρώπους και προηγούμενες δυσάρεστες εμπειρίες μπορούν να κάνουν ακόμη και έναν κατά τα άλλα ήρεμο σκύλο να φοβάται.
Τρέμουλο, λαχάνιασμα, σιελόρροια, πάγωμα, προσπάθεια διαφυγής, γρύλισμα ή ακόμη και δάγκωμα δεν σημαίνουν ότι ο σκύλος είναι «κακός». Είναι πιθανές αντιδράσεις φόβου και στρες. Με σωστή προετοιμασία, θετικές εμπειρίες και, όταν χρειάζεται, βοήθεια από τον κτηνίατρο, πολλές επισκέψεις μπορούν να γίνουν σημαντικά πιο ήρεμες.
Γιατί φοβάται ο σκύλος τον κτηνίατρο;
Το κτηνιατρείο συγκεντρώνει πολλά ερεθίσματα που ένας σκύλος μπορεί να θεωρήσει απρόβλεπτα ή απειλητικά.
Μπορεί να υπάρχουν:
- άγνωστες μυρωδιές,
- γάβγισμα ή φωνές άλλων ζώων,
- ξένοι άνθρωποι που τον αγγίζουν,
- γλιστερές επιφάνειες ή εξεταστικά τραπέζια,
- περιορισμός της κίνησής του,
- ενέσεις ή άλλες ενοχλητικές διαδικασίες,
- αναμνήσεις από προηγούμενες δυσάρεστες επισκέψεις.
Για έναν άνθρωπο όλα αυτά αποτελούν φυσιολογικό μέρος μιας ιατρικής εξέτασης. Ο σκύλος όμως δεν γνωρίζει γιατί κάποιος του πιάνει τα πόδια, εξετάζει τα αυτιά ή τον συγκρατεί.
Πώς φαίνεται ο φόβος σε έναν σκύλο;
Ο φόβος δεν εκδηλώνεται πάντα με γρύλισμα ή επιθετικότητα. Υπάρχουν πολλά πιο διακριτικά σημάδια.
Ένας αγχωμένος σκύλος μπορεί να:
- τρέμει,
- λαχανιάζει χωρίς να ζεσταίνεται,
- γλείφει επανειλημμένα τα χείλη του,
- χασμουριέται,
- χαμηλώνει το σώμα ή την ουρά,
- τραβά τα αυτιά προς τα πίσω,
- αποφεύγει το βλέμμα,
- παγώνει εντελώς,
- αρνείται λιχουδιές που συνήθως αγαπά,
- προσπαθεί να κρυφτεί ή να φύγει,
- γρυλίζει ή προσπαθεί να δαγκώσει.
Το γρύλισμα είναι σημαντική προειδοποίηση. Δεν πρέπει να τιμωρείται, γιατί δείχνει ότι ο σκύλος αισθάνεται πως η κατάσταση έχει ξεπεράσει τα όριά του.
Μπορούν οι κακές εμπειρίες να κάνουν τον φόβο χειρότερο;
Ναι. Οι σκύλοι μαθαίνουν μέσω συσχετισμών. Αν κάθε επίσκεψη στο κτηνιατρείο συνδέεται με έντονο φόβο, αναγκαστική συγκράτηση ή πόνο, το ζώο μπορεί να αρχίσει να αγχώνεται ακόμη νωρίτερα.
Ορισμένοι σκύλοι αντιδρούν μόλις μπουν στο αυτοκίνητο, πλησιάσουν το κτίριο ή δουν την είσοδο του κτηνιατρείου.
Για αυτό έχει σημασία να αποφεύγεται όσο γίνεται η δημιουργία νέων αρνητικών εμπειριών και να χρησιμοποιούνται τεχνικές χαμηλού στρες.
Ο φόβος μπορεί να δυσκολέψει και την ίδια την εξέταση
Ένας πολύ φοβισμένος σκύλος μπορεί να είναι δύσκολο να εξεταστεί με ασφάλεια. Παράλληλα, το στρες μπορεί να μεταβάλει προσωρινά ορισμένες μετρήσεις, όπως τον καρδιακό ρυθμό ή άλλες φυσιολογικές παραμέτρους.
Επιπλέον, όταν ο ιδιοκτήτης γνωρίζει ότι κάθε επίσκεψη εξελίσσεται σε μάχη, μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να οργανώσει τακτικούς ελέγχους.
Γι’ αυτό η μείωση του φόβου δεν αφορά μόνο την άνεση του ζώου. Μπορεί να κάνει την κτηνιατρική φροντίδα ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη.
Ξεκινήστε την προετοιμασία στο σπίτι
Η εκπαίδευση μπορεί να ξεκινήσει πολύ πριν εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα υγείας.
Σε ήρεμες στιγμές μπορείτε για λίγα δευτερόλεπτα να:
- αγγίζετε απαλά τα αυτιά,
- κρατάτε για λίγο μία πατούσα,
- σηκώνετε ελαφρά τα χείλη για να δείτε τα δόντια,
- αγγίζετε απαλά την κοιλιά ή την πλάτη.
Μετά από κάθε μικρό χειρισμό μπορείτε να δίνετε μια λιχουδιά ή άλλο αγαπημένο reward.
Ο στόχος είναι ο σκύλος να μάθει σταδιακά ότι το άγγιγμα και η εξέταση μπορούν να προβλέπουν κάτι ευχάριστο.
Οι «χαρούμενες επισκέψεις» μπορούν να βοηθήσουν
Αν το κτηνιατρείο το επιτρέπει, μπορείτε να οργανώσετε σύντομες επισκέψεις στις οποίες δεν γίνεται καμία εξέταση.
Ο σκύλος μπορεί απλώς να:
- μπει στον χώρο,
- πάρει μερικές πολύ καλές λιχουδιές,
- συναντήσει ήρεμα κάποιο μέλος του προσωπικού,
- και να φύγει.
Αυτό μπορεί να βοηθήσει να δημιουργηθούν καινούργιες, πιο θετικές συσχετίσεις.
Δεν χρειάζεται όμως να πιέσουμε έναν σκύλο που ήδη πανικοβάλλεται να μπει στον χώρο απλώς για «εξάσκηση». Η έκθεση πρέπει να γίνεται σε επίπεδο έντασης που μπορεί να διαχειριστεί.
Μπορούμε να «επιβραβεύσουμε τον φόβο»;
Ένας συνηθισμένος μύθος είναι ότι δεν πρέπει να δίνουμε λιχουδιές ή υποστήριξη σε έναν φοβισμένο σκύλο επειδή θα «μάθει να φοβάται».
Ο φόβος είναι συναισθηματική αντίδραση και δεν λειτουργεί έτσι.
Οι λιχουδιές χρησιμοποιούνται συχνά ακριβώς για να αλλάξει η σχέση του σκύλου με ένα δυσάρεστο ερέθισμα. Αν μπορεί να φάει και να παραμένει σχετικά ήρεμος, το φαγητό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για counterconditioning.
Αν όμως ο σκύλος είναι τόσο φοβισμένος ώστε να αρνείται ακόμη και την αγαπημένη του λιχουδιά, αυτό είναι συχνά ένδειξη ότι η κατάσταση είναι ήδη πολύ δύσκολη.
Τι είναι η αποευαισθητοποίηση;
Η desensitization ή αποευαισθητοποίηση σημαίνει ότι ο σκύλος εκτίθεται σταδιακά σε μια κατάσταση που τον φοβίζει, ξεκινώντας από τόσο χαμηλή ένταση ώστε να μπορεί να παραμένει σχετικά ήρεμος.
Για παράδειγμα:
- πρώτα αγγίζουμε την πατούσα για ένα δευτερόλεπτο,
- αργότερα την κρατάμε λίγο περισσότερο,
- στη συνέχεια εμφανίζεται το εργαλείο χωρίς να χρησιμοποιείται,
- και μόνο όταν ο σκύλος είναι άνετος προχωράμε στο επόμενο βήμα.
Η διαδικασία μπορεί να πάρει ημέρες ή εβδομάδες.
Τι είναι το counterconditioning;
Στο counterconditioning προσπαθούμε να αλλάξουμε τη συναισθηματική σημασία ενός ερεθίσματος.
Αν, για παράδειγμα, το άγγιγμα της πατούσας προβλέπει κάθε φορά ένα κομμάτι κοτόπουλο, ο σκύλος μπορεί σταδιακά να αρχίσει να συνδέει αυτή τη διαδικασία με κάτι ευχάριστο.
Οι δύο τεχνικές —αποευαισθητοποίηση και counterconditioning— χρησιμοποιούνται συχνά μαζί.
Δεν χρειάζεται κάθε εξέταση να γίνεται πάνω στο τραπέζι
Για ορισμένους σκύλους το εξεταστικό τραπέζι αποτελεί από μόνο του πηγή φόβου, ιδιαίτερα όταν είναι γλιστερό.
Ανάλογα με την εξέταση και το κτηνιατρείο, μπορεί να είναι ευκολότερο να εξεταστεί ένας μεγάλος σκύλος στο πάτωμα ή πάνω σε αντιολισθητικό χαλάκι.
Η σταθερή επιφάνεια μπορεί να κάνει το ζώο να αισθάνεται περισσότερο έλεγχο και ασφάλεια.
Η βίαιη συγκράτηση μπορεί να κάνει τα πράγματα χειρότερα
Το να ακινητοποιείται ένας φοβισμένος σκύλος με τη δύναμη επειδή «πρέπει να τελειώνουμε» μπορεί να αυξήσει το στρες και τον κίνδυνο τραυματισμού τόσο για το ζώο όσο και για τους ανθρώπους.
Οι σύγχρονες πρακτικές low-stress handling προσπαθούν να χρησιμοποιούν τη μικρότερη απαραίτητη συγκράτηση και να προσαρμόζουν τη διαδικασία στο συγκεκριμένο ζώο.
Αν ο φόβος γίνει υπερβολικός και η εξέταση δεν είναι επείγουσα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι καλύτερο να σταματήσει και να οργανωθεί διαφορετικά η επόμενη επίσκεψη.
Μερικοί σκύλοι χρειάζονται φάρμακο πριν από την επίσκεψη
Σε σκύλους με έντονο φόβο, προηγούμενο πανικό ή επιθετική συμπεριφορά, η εκπαίδευση από μόνη της δεν είναι πάντα αρκετή για μια άμεση κτηνιατρική ανάγκη.
Ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει αγχολυτική ή κατασταλτική αγωγή πριν από την επίσκεψη.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να «ακινητοποιηθεί» ο σκύλος, αλλά να μειωθεί ο φόβος και να γίνει η εξέταση με μεγαλύτερη ασφάλεια και λιγότερη ψυχολογική επιβάρυνση.
Τα φάρμακα αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο κατόπιν κτηνιατρικής οδηγίας και στη δόση που έχει οριστεί για το συγκεκριμένο ζώο.
Η καταστολή δεν είναι αποτυχία
Σε ορισμένες διαδικασίες ή σε έναν σκύλο που βρίσκεται σε πανικό, η κατάλληλη καταστολή μπορεί να είναι πιο ανθρώπινη επιλογή από την παρατεταμένη πάλη και τη βίαιη συγκράτηση.
Το ίδιο ισχύει ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανάγκη για επώδυνη εξέταση ή όταν κινδυνεύουν να τραυματιστούν ο σκύλος, ο ιδιοκτήτης ή το προσωπικό.
Τι γίνεται αν υπάρχει κίνδυνος δαγκώματος;
Ένας σκύλος που φοβάται έντονα μπορεί να δαγκώσει ακόμη κι αν δεν έχει δείξει ποτέ προηγουμένως επιθετικότητα σε άλλες συνθήκες.
Σε τέτοιες περιπτώσεις η ασφάλεια προηγείται.
Ένα καλά εφαρμοσμένο basket muzzle μπορεί να είναι χρήσιμο, αρκεί ο σκύλος να έχει εκπαιδευτεί από πριν να το φορά με θετικό τρόπο.
Το φίμωτρο δεν πρέπει να παρουσιάζεται για πρώτη φορά όταν ο σκύλος βρίσκεται ήδη σε πανικό, εφόσον αυτό μπορεί να αποφευχθεί.
Περιμένετε έξω αν η αίθουσα αναμονής τον τρομάζει
Ορισμένοι σκύλοι δυσκολεύονται περισσότερο στην αίθουσα αναμονής παρά στην ίδια την εξέταση.
Μπορείτε να ρωτήσετε το κτηνιατρείο αν είναι δυνατό:
- να περιμένετε στο αυτοκίνητο ή έξω,
- να σας καλέσουν όταν είναι έτοιμο το εξεταστήριο,
- να κλείσετε ώρα με λιγότερη κίνηση,
- να μπείτε από διαφορετική είσοδο αν ο σκύλος είναι πολύ αντιδραστικός.
Η μείωση της έκθεσης σε άλλους σκύλους και έντονους ήχους μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.
Μπορεί να βοηθήσει μια κουβέρτα ή ένα αγαπημένο αντικείμενο;
Ένα γνώριμο χαλάκι, κουβέρτα ή παιχνίδι μπορεί να προσφέρει μια περισσότερο οικεία επιφάνεια και να χρησιμοποιηθεί ως μέρος της θετικής εκπαίδευσης.
Δεν είναι εγγυημένο ότι θα μειώσει τον φόβο σε κάθε σκύλο, αλλά για ορισμένα ζώα μπορεί να είναι χρήσιμο.
Ο ιδιοκτήτης πρέπει να παραμένει ήρεμος;
Είναι χρήσιμο ο ιδιοκτήτης να κινείται και να μιλά με ήρεμο τρόπο, χωρίς φωνές, απότομες κινήσεις ή τιμωρία.
Οι σκύλοι μπορούν να αντιλαμβάνονται στοιχεία από τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις των ανθρώπων τους, αλλά δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι ένας σκύλος φοβάται αποκλειστικά επειδή «του μεταδώσαμε το άγχος μας».
Το περιβάλλον, οι προηγούμενες εμπειρίες, η ιδιοσυγκρασία και η ίδια η διαδικασία συνήθως έχουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο.
Μετά την επίσκεψη
Μετά από μια απαιτητική επίσκεψη, αφήστε τον σκύλο να ηρεμήσει με τον δικό του ρυθμό.
Αν είναι πρόθυμος, μπορείτε να προσφέρετε:
- μια αγαπημένη λιχουδιά,
- ένα παιχνίδι,
- μια ήρεμη βόλτα,
- ξεκούραση σε γνώριμο χώρο.
Η εκπαίδευση χειρισμών μπορεί να συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες με πολύ σύντομες και εύκολες συνεδρίες.
Πότε χρειάζεται ειδικός συμπεριφοράς;
Αν ο σκύλος παρουσιάζει πολύ έντονο φόβο, επανειλημμένες προσπάθειες δαγκώματος, πανικό ή δεν μπορεί να εξεταστεί παρά τις αλλαγές στη διαχείριση, αξίζει να συζητηθεί το θέμα με τον κτηνίατρο.
Σε πιο δύσκολες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί συνεργασία με κτηνίατρο με ειδική εκπαίδευση στη συμπεριφορά ή με κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία συμπεριφοράς.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να αγνοώ τον σκύλο όταν φοβάται;
Όχι. Μπορείτε να του προσφέρετε ήρεμη υποστήριξη και, όταν μπορεί να φάει, λιχουδιές. Ο φόβος δεν «ενισχύεται» απλώς επειδή ο σκύλος δέχεται τροφή ή ήρεμη παρουσία.
Οι λιχουδιές βοηθούν πραγματικά;
Ναι, όταν ο σκύλος βρίσκεται σε επίπεδο στρες στο οποίο μπορεί ακόμη να φάει. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για distraction, θετική ενίσχυση και counterconditioning.
Να πηγαίνω τον σκύλο στο κτηνιατρείο χωρίς εξέταση;
Μπορεί να βοηθήσει, εφόσον το κτηνιατρείο συμφωνεί και ο σκύλος δεν πανικοβάλλεται ήδη από την είσοδο. Οι πολύ σύντομες, θετικές επισκέψεις μπορούν να δημιουργήσουν καλύτερες συσχετίσεις.
Είναι κακό να πάρει αγχολυτικό πριν από την επίσκεψη;
Όχι, όταν το έχει προτείνει ο κτηνίατρος. Σε αρκετούς σκύλους η κατάλληλη φαρμακευτική υποστήριξη μειώνει τον φόβο και κάνει την εξέταση ασφαλέστερη.
Μπορεί ο σκύλος να ξεπεράσει εντελώς τον φόβο;
Μερικοί σκύλοι βελτιώνονται πολύ, ενώ άλλοι παραμένουν ευαίσθητοι και χρειάζονται σταθερή διαχείριση. Ο ρεαλιστικός στόχος είναι οι επισκέψεις να γίνουν όσο το δυνατόν πιο ασφαλείς, προβλέψιμες και λιγότερο στρεσογόνες.
Ο φόβος του κτηνιάτρου δεν λύνεται με πίεση ή τιμωρία. Η σταδιακή εξοικείωση, οι θετικές συσχετίσεις, το low-stress handling και, όταν χρειάζεται, η κατάλληλη φαρμακευτική υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Κάθε σκύλος έχει διαφορετικό όριο φόβου, επομένως η καλύτερη προσέγγιση είναι αυτή που προσαρμόζεται στο συγκεκριμένο ζώο και του επιτρέπει να δέχεται την απαραίτητη ιατρική φροντίδα με τη μικρότερη δυνατή επιβάρυνση.
Πηγές:
