Η οστεοαρθρίτιδα είναι μια χρόνια πάθηση των αρθρώσεων που μπορεί να προκαλέσει πόνο, δυσκαμψία και περιορισμό της κίνησης. Συχνά επηρεάζει τα γόνατα, τα ισχία και τα χέρια και μπορεί να δυσκολέψει ακόμη και απλές καθημερινές δραστηριότητες.
Δεν υπάρχει μία «φυσική θεραπεία» που να εξαφανίζει την οστεοαρθρίτιδα. Υπάρχουν όμως παρεμβάσεις χωρίς φάρμακα που έχουν μελετηθεί καλά και μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στη μείωση του πόνου, στη διατήρηση της κίνησης και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Η άσκηση είναι από τα σημαντικότερα μέτρα
Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης της οστεοαρθρίτιδας. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν πρόγραμμα άσκησης προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
Στόχος δεν είναι να «πιεστεί» η πάσχουσα άρθρωση, αλλά να δυναμώσουν οι μύες γύρω της, να διατηρηθεί το εύρος κίνησης και να βελτιωθεί η γενικότερη φυσική κατάσταση.
Στην αρχή μπορεί να εμφανιστεί κάποια ενόχληση, ιδιαίτερα σε άτομα που ήταν για μεγάλο διάστημα αδρανή. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η άρθρωση καταστρέφεται. Η σταδιακή και τακτική άσκηση μπορεί μακροπρόθεσμα να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει τη λειτουργικότητα.
Ποιες μορφές άσκησης μπορούν να βοηθήσουν;
- Περπάτημα: Μπορεί να αποτελέσει μια απλή αερόβια δραστηριότητα, όταν γίνεται σε επίπεδο που δεν προκαλεί έντονο πόνο.
- Ασκήσεις ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση των μυών που στηρίζουν την άρθρωση μπορεί να βοηθήσει στη σταθερότητα και στη λειτουργικότητά της.
- Ποδήλατο: Προσφέρει αερόβια άσκηση με σχετικά χαμηλή επιβάρυνση στις αρθρώσεις για πολλούς ανθρώπους.
- Άσκηση στο νερό και κολύμβηση: Η άνωση του νερού μειώνει το φορτίο στις αρθρώσεις και επιτρέπει ευκολότερη κίνηση.
Το κατάλληλο πρόγραμμα διαφέρει ανάλογα με την άρθρωση που έχει προσβληθεί, τη φυσική κατάσταση και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Όταν υπάρχει έντονος πόνος ή σημαντικός περιορισμός της κίνησης, μπορεί να χρειάζεται καθοδήγηση από γιατρό ή φυσικοθεραπευτή.
Γιατί έχει σημασία το σωματικό βάρος;
Σε άτομα με υπέρβαρο ή παχυσαρκία, η απώλεια βάρους είναι μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την οστεοαρθρίτιδα, ιδιαίτερα όταν αφορά αρθρώσεις που δέχονται φορτίο, όπως τα γόνατα και τα ισχία.
Λιγότερο σωματικό βάρος σημαίνει μικρότερη μηχανική επιβάρυνση στις αρθρώσεις κατά το περπάτημα και τις καθημερινές δραστηριότητες. Παράλληλα, η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.
Οι οδηγίες NICE αναφέρουν ότι ακόμη και κάποια απώλεια βάρους μπορεί να είναι ωφέλιμη, ενώ σε άτομα που μπορούν να το επιτύχουν με ασφάλεια, απώλεια περίπου 10% του αρχικού σωματικού βάρους μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερο όφελος από απώλεια 5%.
Υπάρχουν τροφές που θεραπεύουν την οστεοαρθρίτιδα;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη τροφή που να έχει αποδειχθεί ότι αποκαθιστά τον κατεστραμμένο χόνδρο ή θεραπεύει την οστεοαρθρίτιδα. Μια ισορροπημένη διατροφή όμως έχει σημαντικό ρόλο στη συνολική υγεία και, κυρίως, στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.
Ένα διατροφικό πρότυπο που περιλαμβάνει λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ξηρούς καρπούς, δημητριακά ολικής άλεσης και καλά λιπαρά αποτελεί λογική επιλογή για τη γενικότερη καρδιομεταβολική υγεία.
Τρόφιμα όπως τα λιπαρά ψάρια περιέχουν ω-3 λιπαρά οξέα και φρούτα και λαχανικά παρέχουν αντιοξειδωτικά και άλλα θρεπτικά συστατικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωσή τους λειτουργεί ως ειδική θεραπεία για τον πόνο της οστεοαρθρίτιδας.
Τι ισχύει για γλυκοζαμίνη και χονδροϊτίνη;
Η γλυκοζαμίνη και η χονδροϊτίνη είναι από τα πιο δημοφιλή συμπληρώματα για τις αρθρώσεις. Επειδή αποτελούν συστατικά του χόνδρου, έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η λήψη τους μπορεί να «ξαναχτίσει» τον χόνδρο.
Τα επιστημονικά στοιχεία όμως δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Μελέτες έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα και δεν έχει αποδειχθεί με βεβαιότητα ότι τα συγκεκριμένα συμπληρώματα προσφέρουν ουσιαστική μείωση του πόνου ή αναστρέφουν τις βλάβες της οστεοαρθρίτιδας.
Ορισμένες κατευθυντήριες οδηγίες δεν συνιστούν τη συστηματική χρήση τους για οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, ενώ άλλες επισημαίνουν ότι τα δεδομένα εξαρτώνται και από τη συγκεκριμένη μορφή του προϊόντος.
Επιπλέον, η γλυκοζαμίνη και η χονδροϊτίνη μπορεί να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα, όπως το αντιπηκτικό warfarin. Γι’ αυτό η χρήση τους καλό είναι να συζητείται με γιατρό ή φαρμακοποιό.
Κουρκουμίνη και άλλα φυτικά συμπληρώματα
Η κουρκουμίνη, το πιο γνωστό δραστικό συστατικό του κουρκουμά, έχει μελετηθεί για πιθανή αντιφλεγμονώδη και αναλγητική δράση. Ορισμένες μελέτες έχουν αναφέρει βελτίωση συμπτωμάτων, αλλά τα προϊόντα, οι δόσεις και η ποιότητα των ερευνών διαφέρουν σημαντικά.
Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με μια αποδεδειγμένη θεραπεία ούτε είναι σωστό να παρουσιάζεται ως μέσο που «σταματά τη φλεγμονή» ή αποκαθιστά την άρθρωση.
Το γεγονός ότι ένα προϊόν είναι φυτικό δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως ασφαλές. Συμπληρώματα μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα.
Μπορούν η γιόγκα και το tai chi να βοηθήσουν;
Ορισμένες ήπιες μορφές άσκησης που συνδυάζουν κίνηση, ισορροπία και έλεγχο του σώματος έχουν επίσης μελετηθεί. Το tai chi έχει σχετικά καλά δεδομένα για βελτίωση του πόνου, της δυσκαμψίας και της λειτουργικότητας, ιδιαίτερα σε άτομα με οστεοαρθρίτιδα γόνατος.
Η γιόγκα μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη για ορισμένους ανθρώπους, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία είναι λιγότερα. Δεν είναι όλες οι στάσεις κατάλληλες για όλες τις αρθρώσεις και οι κινήσεις πρέπει να προσαρμόζονται ώστε να μην προκαλούν έντονο πόνο.
Τι ρόλο έχει η φυσικοθεραπεία;
Η φυσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα όταν κάποιος δυσκολεύεται να ξεκινήσει μόνος του ένα πρόγραμμα άσκησης ή όταν η κίνηση έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά.
Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να αξιολογήσει την άρθρωση, τη μυϊκή δύναμη, την ισορροπία και τον τρόπο κίνησης και να δημιουργήσει εξατομικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων.
Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:
- ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης,
- ασκήσεις για το εύρος κίνησης,
- αερόβια δραστηριότητα προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του ασθενούς,
- εκπαίδευση για ασφαλέστερες καθημερινές κινήσεις.
Οι τεχνικές κινητοποίησης ή άλλες μορφές manual therapy μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά, αλλά δεν πρέπει να αντικαθιστούν τη θεραπευτική άσκηση.
Βοηθούν η θερμότητα και το κρύο;
Μερικοί άνθρωποι αισθάνονται προσωρινή ανακούφιση χρησιμοποιώντας θερμότητα ή κρύο. Η θερμότητα μπορεί να μειώσει το αίσθημα δυσκαμψίας, ενώ ένα ψυχρό επίθεμα μπορεί να βοηθήσει προσωρινά όταν υπάρχει πόνος ή ενόχληση μετά από δραστηριότητα.
Αυτές οι μέθοδοι αντιμετωπίζουν κυρίως τα συμπτώματα και δεν διορθώνουν τη βλάβη της άρθρωσης.
Τι γνωρίζουμε για τον βελονισμό;
Ο βελονισμός έχει εξεταστεί σε αρκετές μελέτες για τον χρόνιο πόνο και την οστεοαρθρίτιδα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν μικρή βελτίωση του πόνου, αλλά το όφελος συνήθως είναι περιορισμένο και δεν εμφανίζεται σε όλους.
Μπορεί επομένως να χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική προσέγγιση σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι ως αντικατάσταση της άσκησης, της διαχείρισης βάρους ή της κατάλληλης ιατρικής αντιμετώπισης.
Γιατί ο χρόνιος πόνος επηρεάζει και την ψυχολογία;
Ο χρόνιος πόνος μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη διάθεση, την αυτοπεποίθηση και την προθυμία για σωματική δραστηριότητα. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν κύκλο όπου ο πόνος οδηγεί σε λιγότερη κίνηση και η αδράνεια με τη σειρά της μειώνει τη δύναμη και τη λειτουργικότητα.
Τεχνικές χαλάρωσης, υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας και προγράμματα αυτοδιαχείρισης του χρόνιου πόνου μπορούν να βοηθήσουν ορισμένους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν καλύτερα την καθημερινότητα.
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;
Ο πόνος στις αρθρώσεις δεν οφείλεται πάντα σε οστεοαρθρίτιδα. Επίμονος ή έντονος πόνος, ξαφνικό σημαντικό πρήξιμο, ερυθρότητα ή θερμότητα στην άρθρωση, τραυματισμός ή σημαντική απώλεια κινητικότητας χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Ακόμη και όταν η διάγνωση της οστεοαρθρίτιδας είναι ήδη γνωστή, σημαντική αλλαγή στα συμπτώματα μπορεί να απαιτεί επανεκτίμηση.
Τι αξίζει περισσότερο να κρατήσουμε;
Οι πιο χρήσιμες «φυσικές» παρεμβάσεις για την οστεοαρθρίτιδα δεν είναι κάποιο βότανο ή συμπλήρωμα. Είναι κυρίως η συστηματική και κατάλληλα προσαρμοσμένη άσκηση, η ενδυνάμωση και, όταν χρειάζεται, η διαχείριση του σωματικού βάρους.
Συμπληρώματα και συμπληρωματικές θεραπείες μπορεί να ενδιαφέρουν ορισμένους ανθρώπους, αλλά τα στοιχεία για πολλές από αυτές παραμένουν περιορισμένα ή αντικρουόμενα. Η καλύτερη προσέγγιση είναι ένα εξατομικευμένο σχέδιο που συνδυάζει κίνηση, έλεγχο των παραγόντων κινδύνου και κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.
Πηγές:
