Πριν από περισσότερα από 1.800 χρόνια, πολύ πριν εμφανιστούν οι σύγχρονες κρέμες προσώπου, τα serum και τα προϊόντα ντεμακιγιάζ, ένας από τους σημαντικότερους γιατρούς της αρχαιότητας περιέγραψε ένα μείγμα που θυμίζει εντυπωσιακά ένα καλλυντικό που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα.
Ήταν ο Κλαύδιος Γαληνός από την Πέργαμο και η παρασκευή του έμεινε στην ιστορία με ένα όνομα που εξακολουθεί να υπάρχει στη φαρμακευτική και την κοσμετολογία: cold cream.
Ποιος ήταν ο Γαληνός;
Ο Γαληνός γεννήθηκε στην Πέργαμο το 129 μ.Χ. και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της αρχαίας ιατρικής μετά τον Ιπποκράτη. Σπούδασε ιατρική σε διάφορα κέντρα του ελληνορωμαϊκού κόσμου και εργάστηκε για ένα διάστημα ως γιατρός μονομάχων πριν εγκατασταθεί στη Ρώμη.
Οι απόψεις και τα συγγράμματά του επηρέασαν την ευρωπαϊκή και τη μεσογειακή ιατρική για περισσότερα από χίλια χρόνια. Η σύγχρονη βιβλιογραφία τοποθετεί τον θάνατό του περίπου στο 216 μ.Χ. και όχι με βεβαιότητα στο 199 μ.Χ.
Τι ακριβώς ήταν η περίφημη cold cream;
Ο Γαληνός περιέγραψε μια παρασκευή που συνδύαζε λιπαρά συστατικά και νερό σε μορφή κρέμας. Μεταγενέστερες πηγές αναφέρουν παρασκευές με κερί και έλαιο τριαντάφυλλου βασισμένες στη συνταγή του.
Η ονομασία Ceratum Galeni, δηλαδή «κηρωτή του Γαληνού», εμφανίζεται σε ιατρικά κείμενα πολλούς αιώνες αργότερα και παρέμεινε συνδεδεμένη με τις cold creams.
Ήταν πράγματι η πρώτη κρέμα προσώπου στην ιστορία;
Είναι πιο σωστό να πούμε ότι πρόκειται για μία από τις αρχαιότερες γνωστές και καλύτερα τεκμηριωμένες μορφές cold cream.
Καλλυντικές αλοιφές, έλαια και μίγματα για το δέρμα υπήρχαν ήδη πολύ πριν από τον Γαληνό στην Αίγυπτο, στην Ελλάδα και στη Ρώμη. Αυτό που κάνει τη δική του παρασκευή σημαντική είναι ότι συνδέεται με την εξέλιξη μιας συγκεκριμένης κατηγορίας κρέμας που συνέχισε να χρησιμοποιείται για αιώνες.
Γιατί ονομάστηκε «κρύα κρέμα»;
Η παραδοσιακή cold cream περιέχει νερό και λιπαρά συστατικά. Όταν απλώνεται στο δέρμα, μέρος του νερού μπορεί να εξατμιστεί και να δημιουργήσει μια προσωρινή αίσθηση δροσιάς.
Η εξάτμιση του νερού απομακρύνει θερμότητα από την επιφάνεια του δέρματος, γι’ αυτό οι υδατικές παρασκευές μπορούν να δίνουν ψυχρή αίσθηση.
Πώς έμοιαζε με τις σημερινές κρέμες;
Η βασική ιδέα ήταν εντυπωσιακά οικεία: μια λιπαρή φάση συνδυαζόταν με νερό ώστε να δημιουργηθεί ένα μαλακό προϊόν που μπορούσε να απλωθεί πάνω στο δέρμα.
Οι σύγχρονες cold creams δεν έχουν απαραίτητα την ίδια σύνθεση με εκείνη που συνδέεται με τον Γαληνό. Με το πέρασμα των αιώνων χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά έλαια, κεριά, γαλακτωματοποιητές και συντηρητικά.
Η βασική αρχή, όμως, ενός προϊόντος που συνδυάζει λάδι και νερό παρέμεινε. Σύγχρονη επιστημονική ανασκόπηση σημειώνει ότι οι cold creams χρησιμοποιούνται από την εποχή του Γαληνού ως δερματολογικά και καλλυντικά γαλακτώματα.
Γιατί ήταν τόσο χρήσιμη;
Οι λιπαρές ουσίες δημιουργούν ένα στρώμα στην επιφάνεια του δέρματος και μειώνουν την απώλεια υγρασίας. Παράλληλα, το προϊόν μπορεί να διαλύει λιπαρούς ρύπους και υπολείμματα από το δέρμα.
Γι’ αυτό οι cold creams χρησιμοποιήθηκαν αργότερα τόσο ως ενυδατικά προϊόντα όσο και ως καθαριστικές κρέμες ή προϊόντα αφαίρεσης μακιγιάζ.
Η παλιά συνταγή δεν είναι ίδια με μια ασφαλή σύγχρονη κρέμα
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πολλές «συνταγές του Γαληνού» με κερί μέλισσας, ελαιόλαδο, νερό, βόρακα, βιταμίνες και αιθέρια έλαια. Οι περισσότερες είναι σύγχρονες παραλλαγές και όχι πιστή αναπαραγωγή ενός αρχαίου τύπου.
Υπάρχει και ένας πρακτικός λόγος να είμαστε προσεκτικοί. Μια σπιτική κρέμα που περιέχει νερό μπορεί να αναπτύξει μικροοργανισμούς αν δεν έχει κατάλληλο σύστημα συντήρησης, σωστό pH και ελεγχόμενη παρασκευή.
Επιπλέον, δεν είναι όλα τα φυσικά συστατικά αυτόματα ασφαλή για κάθε χρήση. Το αιθέριο έλαιο περγαμόντου, για παράδειγμα, μπορεί σε ορισμένες μορφές του να προκαλέσει φωτοτοξική αντίδραση όταν το δέρμα εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία.
Γιατί η cold cream επέζησε τόσους αιώνες;
Ίσως επειδή βασίζεται σε μια απλή ιδέα που εξακολουθεί να είναι χρήσιμη: προστασία του δέρματος με λιπαρά συστατικά, σε συνδυασμό με την ευχάριστη αίσθηση μιας κρέμας που περιέχει και νερό.
Η σύνθεση άλλαξε, τα υλικά βελτιώθηκαν και η σύγχρονη κοσμετολογία απέκτησε πολύ πιο αυστηρούς κανόνες ασφάλειας. Παρ’ όλα αυτά, το όνομα και η βασική ιδέα της cold cream επέζησαν.
Ένα καλλυντικό με ιστορία μεγαλύτερη από 1.800 χρόνια
Ο Γαληνός δεν δημιούργησε την πρώτη καλλυντική αλοιφή της ανθρωπότητας. Περιέγραψε όμως μια παρασκευή που έγινε τόσο γνωστή ώστε το όνομά του συνδέθηκε μαζί της για αιώνες.
Από τα ιατρικά συγγράμματα της ύστερης αρχαιότητας μέχρι τα φαρμακεία της Ευρώπης και τις σύγχρονες κρέμες καθαρισμού, η ιδέα του Ceratum Galeni συνέχισε να εξελίσσεται.
Και ίσως αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας: μια απλή ιδέα από τον 2ο αιώνα μ.Χ. εξακολουθεί, με πολύ διαφορετική σύνθεση, να αναγνωρίζεται στη σύγχρονη περιποίηση του δέρματος.












