Για πολλά χρόνια κυκλοφορούσαν άρθρα που παρουσίαζαν τη μπίρα ως ένα αλκοολούχο ποτό με ιδιαίτερα οφέλη για την καρδιά, τα οστά, τα νεφρά και ακόμη και τη μακροζωία.
Σήμερα όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Ορισμένες παλαιότερες μελέτες πράγματι βρήκαν ενδιαφέρουσες συσχετίσεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η μπίρα λειτουργεί σαν «υγιεινό τρόφιμο» ή ότι πρέπει κάποιος να αρχίσει να πίνει για να προστατεύσει την υγεία του.
Η βασική διαφορά: Συσχέτιση δεν σημαίνει όφελος
Πολλές από τις εντυπωσιακές ειδήσεις γύρω από την μπίρα προέρχονται από παρατηρητικές μελέτες. Σε αυτές οι ερευνητές παρακολουθούν ανθρώπους και συγκρίνουν την υγεία τους ανάλογα με το πόσο αλκοόλ πίνουν.
Το πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι που πίνουν μικρές ποσότητες αλκοόλ μπορεί να διαφέρουν από όσους δεν πίνουν καθόλου σε πολλούς άλλους τομείς: διατροφή, άσκηση, κάπνισμα, εισόδημα, πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και γενικό τρόπο ζωής.
Γι’ αυτό μια στατιστική συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι η μπίρα είναι η αιτία ενός καλύτερου αποτελέσματος υγείας.
1. Η μπίρα δεν έχει αποδειχθεί ότι «δυναμώνει τα οστά»
Μια γνωστή μελέτη του Tufts University το 2009 βρήκε ότι ορισμένοι μεγαλύτεροι άνδρες και γυναίκες που κατανάλωναν μικρές έως μέτριες ποσότητες μπίρας είχαν υψηλότερη οστική πυκνότητα.
Η μπίρα περιέχει πυρίτιο, ένα στοιχείο που έχει μελετηθεί σε σχέση με τον μεταβολισμό των οστών. Ωστόσο η συγκεκριμένη έρευνα ήταν παρατηρητική και δεν απέδειξε ότι η μπίρα αυξάνει την οστική πυκνότητα ή προλαμβάνει την οστεοπόρωση.
Επιπλέον, η υψηλότερη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να έχει την αντίθετη επίδραση και να αυξήσει τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων.
2. Δεν πίνουμε μπίρα για «πιο δυνατή καρδιά»
Παλιότερες μελέτες είχαν συνδέσει τη μέτρια κατανάλωση αλκοόλ με υψηλότερα επίπεδα HDL χοληστερόλης και χαμηλότερα ποσοστά ορισμένων καρδιαγγειακών συμβάντων.
Σήμερα όμως αυτές οι παρατηρήσεις αντιμετωπίζονται πολύ πιο προσεκτικά. Νεότερες αναλύσεις δείχνουν ότι πολλά από τα φαινομενικά οφέλη μπορούν να εξηγηθούν από άλλες διαφορές μεταξύ όσων πίνουν λίγο και όσων δεν πίνουν καθόλου.
Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί επίσης να αυξήσει την αρτηριακή πίεση, τον κίνδυνο αρρυθμιών και άλλων καρδιαγγειακών προβλημάτων, ιδιαίτερα όσο αυξάνεται η ποσότητα.
Για αυτό η μπίρα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο «προστασίας της καρδιάς».
3. Τι ισχύει για τις πέτρες στα νεφρά;
Ορισμένες παλαιότερες παρατηρητικές μελέτες είχαν βρει χαμηλότερη συχνότητα νεφρολιθίασης σε ανθρώπους που κατανάλωναν μπίρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μπίρα προστατεύει τα νεφρά ή ότι πρέπει να χρησιμοποιείται προληπτικά. Το σημαντικότερο μέτρο για την πρόληψη πολλών τύπων λίθων παραμένει η επαρκής ενυδάτωση, κυρίως με νερό.
Το αλκοόλ επίσης δεν «καθαρίζει τις τοξίνες» από τα νεφρά. Αυτή είναι μια παραπλανητική διατύπωση.
4. Η μπίρα δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει την άνοια
Παλιότερες μελέτες είχαν παρατηρήσει χαμηλότερα ποσοστά γνωστικής έκπτωσης σε ορισμένες ομάδες ανθρώπων με χαμηλή κατανάλωση αλκοόλ.
Δεν υπάρχει όμως επαρκής βάση για να συστήσουμε μπίρα ή άλλο αλκοόλ για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ ή της άνοιας.
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, αντίθετα, μπορεί να βλάψει τον εγκέφαλο και να επηρεάσει μνήμη, κρίση και γνωστικές λειτουργίες.
5. Η μπίρα δεν μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου
Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία που πρέπει να διορθωθούν.
Το αλκοόλ έχει ταξινομηθεί από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο ως καρκινογόνο κατηγορίας 1. Συνδέεται αιτιωδώς με καρκίνους του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου, του ήπατος, του παχέος εντέρου και του μαστού.
Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η κατανάλωση, ενώ ακόμη και μικρές ποσότητες συνδέονται με κάποιον αυξημένο κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους.
Τι έδειξε πραγματικά η μελέτη με το κρέας;
Μια πορτογαλική μελέτη εξέτασε χοιρινό που είχε μαριναριστεί σε διαφορετικούς τύπους μπίρας πριν ψηθεί στα κάρβουνα.
Οι ερευνητές βρήκαν ότι ορισμένες μαρινάδες με μπίρα μείωσαν τον σχηματισμό συγκεκριμένων πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων που δημιουργούνται κατά το έντονο ψήσιμο.
Αυτό αφορά τη μαρινάδα και τη διαδικασία μαγειρέματος. Δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση μπίρας μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου.
6. Περιέχει βιταμίνες, αλλά δεν είναι «πολυβιταμίνη»
Η μπίρα μπορεί να περιέχει μικρές ποσότητες βιταμινών του συμπλέγματος Β και ορισμένων μετάλλων, επειδή παρασκευάζεται από δημητριακά και μαγιά.
Οι ποσότητες αυτές δεν αποτελούν λόγο για να καταναλώνουμε αλκοόλ. Οι ίδιες και πολύ περισσότερες θρεπτικές ουσίες μπορούν να ληφθούν από τρόφιμα όπως δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, ξηροί καρποί, λαχανικά και άλλα τρόφιμα χωρίς τους κινδύνους του αλκοόλ.
7. Το αλκοόλ δεν είναι μέσο πρόληψης εγκεφαλικού
Παλιότερα είχε προταθεί ότι μικρές ποσότητες αλκοόλ μπορεί να επηρεάζουν την πήξη του αίματος και να συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού.
Η συνολική εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη. Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί επίσης να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και τον κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ποσότητες.
Δεν υπάρχει λόγος να αρχίσει κάποιος να πίνει αλκοόλ για πρόληψη εγκεφαλικού.
8. Τι ισχύει για τον διαβήτη τύπου 2;
Ορισμένες παλιότερες παρατηρητικές μελέτες είχαν συνδέσει χαμηλή ή μέτρια κατανάλωση αλκοόλ με μικρότερη συχνότητα διαβήτη τύπου 2.
Οι σύγχρονες αξιολογήσεις επισημαίνουν ότι αυτό μπορεί να επηρεάζεται από πολλούς συγχυτικούς παράγοντες και δεν αποτελεί λόγο για να θεωρούμε το αλκοόλ προληπτικό μέσο.
Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους, η σωματική δραστηριότητα και η συνολικά ισορροπημένη διατροφή έχουν πολύ ισχυρότερη και καλύτερα τεκμηριωμένη σχέση με την πρόληψη του διαβήτη.
9. Η μπίρα δεν μειώνει αξιόπιστα την πίεση
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η μπίρα αποτελεί μέσο μείωσης της αρτηριακής πίεσης.
Αντίθετα, η μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την πίεση και να δυσκολέψει τον έλεγχό της σε άτομα με υπέρταση.
Όποιος έχει υψηλή πίεση δεν πρέπει να χρησιμοποιεί μπίρα ή άλλο αλκοόλ ως «φυσική θεραπεία».
10. Η μπίρα δεν έχει αποδειχθεί ότι προσθέτει χρόνια ζωής
Η παλιά ιδέα ότι οι «μέτριοι πότες ζουν περισσότερο» προήλθε κυρίως από παρατηρητικές μελέτες.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτές οι συγκρίσεις μπορεί να είναι παραπλανητικές. Για παράδειγμα, στις ομάδες των «μη πινόντων» παλιότερες μελέτες συχνά συμπεριλάμβαναν ανθρώπους που είχαν σταματήσει το αλκοόλ λόγω προβλημάτων υγείας.
Όταν τέτοιες διαφορές λαμβάνονται καλύτερα υπόψη, το υποτιθέμενο πλεονέκτημα της μέτριας κατανάλωσης μειώνεται ή εξαφανίζεται.
Υπάρχει ασφαλής ποσότητα αλκοόλ;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ποσότητα αλκοόλ που να μπορεί να χαρακτηριστεί εντελώς χωρίς κίνδυνο για την υγεία, ιδιαίτερα όσον αφορά τον καρκίνο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα περιστασιακό ποτήρι έχει τον ίδιο κίνδυνο με τη βαριά κατανάλωση. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η ποσότητα και η συχνότητα.
Η πρακτική αρχή είναι απλή: όσο λιγότερο αλκοόλ, τόσο μικρότερος ο κίνδυνος.
Αν κάποιος δεν πίνει, πρέπει να αρχίσει;
Όχι. Δεν υπάρχει λόγος να αρχίσει κάποιος να πίνει μπίρα, κρασί ή άλλο αλκοόλ για υποτιθέμενα οφέλη στην καρδιά, τα οστά, τον εγκέφαλο ή τη μακροζωία.
Τα θρεπτικά συστατικά και οι φυτικές ενώσεις που υπάρχουν στη μπίρα μπορούν να ληφθούν από τρόφιμα και ροφήματα χωρίς αλκοόλ.
Και η μπίρα χωρίς αλκοόλ;
Η μπίρα χωρίς ή με πολύ χαμηλό αλκοόλ μπορεί να αποτελεί εναλλακτική για κάποιον που θέλει τη γεύση της μπίρας με πολύ λιγότερη αιθανόλη.
Χρειάζεται όμως να ελέγχεται η ετικέτα, επειδή ο όρος «χωρίς αλκοόλ» δεν σημαίνει πάντοτε ακριβώς 0,0% σε όλες τις αγορές και όλα τα προϊόντα.
Τι πρέπει τελικά να θυμόμαστε;
Η μπίρα μπορεί να είναι ένα ποτό που κάποιοι απολαμβάνουν περιστασιακά, αλλά δεν χρειάζεται να την παρουσιάζουμε ως τρόφιμο υγείας.
Οι παλιές ιστορίες για «10 οφέλη της μπίρας» βασίζονται κυρίως σε παρατηρητικές μελέτες, μικρές δοκιμές ή υπερβολικές ερμηνείες πραγματικών ερευνητικών ευρημάτων.
Σήμερα η ασφαλέστερη επιστημονική διατύπωση είναι πολύ απλούστερη: αν κάποιος πίνει αλκοόλ, η μικρότερη κατανάλωση συνεπάγεται μικρότερο κίνδυνο. Αν δεν πίνει, δεν υπάρχει κανένας λόγος να αρχίσει για λόγους υγείας.
Πηγές:
