Υπάρχουν στιγμές που κοιτάζουμε έναν άνθρωπο ευγενικό, δοτικό και πρόθυμο να βοηθήσει και αναρωτιόμαστε γιατί η ζωή τού έχει φερθεί τόσο σκληρά.
Μοιάζει άδικο. Και κάπου εκεί γεννιέται μια γνώριμη σκέψη: «Γιατί οι καλοί άνθρωποι περνούν τόσες δοκιμασίες;»
Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει κάποιος κανόνας που να λέει ότι οι καλοί άνθρωποι υποφέρουν περισσότερο. Υπάρχει όμως ένας πολύ ανθρώπινος λόγος για τον οποίο συχνά αισθανόμαστε ότι συμβαίνει ακριβώς αυτό.
Θέλουμε να πιστεύουμε ότι ο κόσμος είναι δίκαιος
Οι άνθρωποι έχουμε μια βαθιά ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ο κόσμος έχει κάποια τάξη.
Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αν κάποιος είναι καλός, δίκαιος και τίμιος, τελικά θα του συμβούν καλά πράγματα. Και αντίστοιχα ότι κάποιος που φέρεται άσχημα θα αντιμετωπίσει κάποτε τις συνέπειες.
Στην ψυχολογία αυτή η τάση έχει μελετηθεί ως belief in a just world, δηλαδή πίστη σε έναν δίκαιο κόσμο.
Η ιδέα μάς προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας: αν κάνω το σωστό, τότε θα είμαι ασφαλής.
Η ζωή όμως δεν ακολουθεί πάντα αυτή τη λογική.
Κακά πράγματα μπορούν να συμβούν σε καλούς ανθρώπους
Μια ασθένεια, ένα ατύχημα, μια απώλεια, μια απόλυση ή η προδοσία ενός ανθρώπου δεν συμβαίνουν επειδή κάποιος ήταν «πολύ καλός» ούτε επειδή η ζωή αποφάσισε να δοκιμάσει την αντοχή του.
Μερικά γεγονότα είναι αποτέλεσμα επιλογών. Άλλα επηρεάζονται από το περιβάλλον, την κοινωνία ή τις σχέσεις μας. Και άλλα είναι απλώς απρόβλεπτα.
Το να δεχτούμε ότι δεν υπάρχει πάντα μια ηθική εξήγηση πίσω από κάθε δυσκολία μπορεί να είναι άβολο.
Είναι όμως συχνά πιο ειλικρινές από το να πιστεύουμε ότι κάθε πόνος μάς δόθηκε επειδή «μπορούμε να τον αντέξουμε».
Η καλοσύνη δεν προσφέρει ασυλία από τη δυσκολία
Το ότι ένας άνθρωπος είναι ευγενικός, συμπονετικός ή γενναιόδωρος δεν σημαίνει ότι θα αποφύγει τις απογοητεύσεις.
Οι καλοί άνθρωποι μπορεί να αρρωστήσουν.
Μπορεί να κάνουν λάθος επιλογές.
Μπορεί να εμπιστευτούν λάθος ανθρώπους.
Μπορεί να χάσουν κάποιον που αγαπούν.
Η καλοσύνη είναι ένα χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς και των αξιών μας. Δεν είναι συμβόλαιο που εγγυάται ότι η ζωή θα μας ανταμείψει.
Γιατί τότε φαίνεται ότι οι καλοί άνθρωποι πληγώνονται περισσότερο;
Μερικές φορές υπάρχει ένας πολύ πιο απλός λόγος.
Οι άνθρωποι που έχουν έντονη ενσυναίσθηση μπορεί να επηρεάζονται περισσότερο από τον πόνο των άλλων. Μπορεί να αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες, να δυσκολεύονται να πουν «όχι» ή να προσπαθούν να φροντίζουν τους πάντες γύρω τους.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη συναισθηματική επιβάρυνση.
Δεν σημαίνει ότι η ζωή τούς «χτυπά» περισσότερο. Μπορεί απλώς να κουβαλούν περισσότερα από όσα τους αναλογούν.
Καλοσύνη και people-pleasing δεν είναι το ίδιο πράγμα
Ένας σημαντικός διαχωρισμός είναι αυτός ανάμεσα στην καλοσύνη και στη συνεχή ανάγκη να ικανοποιούμε τους άλλους.
Ένας καλός άνθρωπος μπορεί να βοηθήσει επειδή το επιλέγει.
Ένας άνθρωπος που λειτουργεί ως people pleaser μπορεί να βοηθά επειδή φοβάται ότι αν πει «όχι» θα απογοητεύσει, θα θυμώσει ή θα χάσει κάποιον.
Εξωτερικά οι δύο συμπεριφορές μπορεί να μοιάζουν ίδιες. Εσωτερικά όμως είναι πολύ διαφορετικές.
Το «όχι» δεν ακυρώνει την καλοσύνη
Ένας άνθρωπος δεν γίνεται λιγότερο καλός επειδή βάζει όρια.
Μπορεί να πει:
«Δεν μπορώ να βοηθήσω αυτή τη φορά.»
Μπορεί να απομακρυνθεί από μια σχέση που τον πληγώνει.
Μπορεί να αρνηθεί να αναλάβει ένα ακόμη βάρος.
Μπορεί να προστατεύσει τον χρόνο, την ενέργεια και την ψυχική του ηρεμία.
Τα όρια δεν είναι το αντίθετο της καλοσύνης. Είναι συχνά αυτό που επιτρέπει στην καλοσύνη να παραμείνει βιώσιμη.
Δεν χρειάζεται να αντέχεις τα πάντα για να θεωρείσαι δυνατός
Υπάρχει μια πολύ διαδεδομένη ιδέα ότι οι δυνατοί άνθρωποι μπορούν να αντέξουν τα πάντα.
Δεν είναι έτσι.
Ακόμη και ένας ψυχικά ανθεκτικός άνθρωπος έχει όρια.
Μπορεί να κουραστεί.
Μπορεί να λυγίσει.
Μπορεί να χρειαστεί βοήθεια.
Η πραγματική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να σηκώνεσαι πάντα μόνος. Μπορεί να σημαίνει και το να αναγνωρίζεις πότε χρειάζεσαι στήριξη.
Δεν μας κάνει κάθε δυσκολία πιο δυνατούς
Συχνά ακούμε ότι «ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό».
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Μια δύσκολη εμπειρία μπορεί πράγματι να οδηγήσει κάποιον σε μεγαλύτερη αυτογνωσία ή ωριμότητα.
Μπορεί όμως επίσης να αφήσει φόβο, εξάντληση ή βαθύ ψυχικό τραύμα.
Η ανάπτυξη μετά από μια δυσκολία δεν είναι αυτόματη ούτε υποχρεωτική.
Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος δεν «βγήκε πιο δυνατός» από κάτι πολύ επώδυνο δεν σημαίνει ότι απέτυχε.
Η καλοσύνη δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται μέσα από τον πόνο
Μερικές φορές εξιδανικεύουμε τόσο πολύ την αντοχή, ώστε αρχίζουμε να θεωρούμε τον πόνο σχεδόν απαραίτητο για να αποδείξει κάποιος την ποιότητά του.
Δεν χρειάζεται.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι καλός και σε μια ήρεμη ζωή.
Μπορεί να δείχνει αγάπη χωρίς να έχει προηγηθεί τραγωδία.
Μπορεί να βοηθά χωρίς να πρέπει πρώτα να έχει πληγωθεί.
Η καλοσύνη έχει αξία επειδή αποτελεί επιλογή, όχι επειδή γεννήθηκε μέσα από δυστυχία.
Τι συμβαίνει όταν ένας δοτικός άνθρωπος δίνει συνεχώς;
Αν κάποιος είναι πάντα εκεί για όλους αλλά ποτέ δεν αφήνει χώρο για τον εαυτό του, μπορεί σταδιακά να εξαντληθεί.
Αρχίζει να αισθάνεται ότι όλοι ζητούν κάτι από εκείνον.
Μπορεί να εμφανιστεί πικρία.
Μπορεί να αισθάνεται ότι κανείς δεν νοιάζεται πραγματικά για τις δικές του ανάγκες.
Και κάπου εκεί γεννιέται η σκέψη:
«Γιατί πάντα εγώ;»
Μερικές φορές η απάντηση δεν είναι ότι η ζωή τον δοκιμάζει περισσότερο.
Είναι ότι έχει συνηθίσει να παίρνει πάνω του περισσότερα από όσα μπορεί να σηκώσει.
Η καλοσύνη χρειάζεται και αυτοφροντίδα
Αν δίνεις συνεχώς χωρίς ποτέ να αναπληρώνεις τις δικές σου δυνάμεις, κάποια στιγμή θα εξαντληθείς.
Αυτό δεν είναι εγωισμός. Είναι ανθρώπινο όριο.
Η αυτοφροντίδα μπορεί να σημαίνει:
- να ξεκουραστείς χωρίς ενοχή,
- να ζητήσεις βοήθεια,
- να απομακρυνθείς από μια τοξική σχέση,
- να μην απαντήσεις αμέσως σε κάθε απαίτηση,
- να αφιερώσεις χρόνο στις δικές σου ανάγκες,
- να μάθεις να λες «όχι» όταν πραγματικά δεν μπορείς.
Το να είσαι καλός δεν σημαίνει να είσαι διαθέσιμος σε όλους
Δεν είναι κάθε άνθρωπος που ζητά βοήθεια κατάλληλος άνθρωπος για να του δώσουμε όλη μας την ενέργεια.
Μερικές σχέσεις έχουν αμοιβαιότητα.
Άλλες βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη μία πλευρά.
Αν είστε πάντα εσείς αυτός που τηλεφωνεί, βοηθά, συγχωρεί, στηρίζει και δικαιολογεί, αξίζει να αναρωτηθείτε αν πρόκειται πραγματικά για σχέση ή για έναν ρόλο που έχετε αναλάβει.
Η καλοσύνη δεν σημαίνει ανοχή στην κακή συμπεριφορά
Μπορείτε να κατανοήσετε γιατί κάποιος συμπεριφέρεται άσχημα χωρίς να θεωρείτε τη συμπεριφορά του αποδεκτή.
Μπορείτε να συγχωρήσετε χωρίς να επιστρέψετε στην ίδια κατάσταση.
Μπορείτε να δείξετε συμπόνια και ταυτόχρονα να απομακρυνθείτε.
Η καλοσύνη δεν χρειάζεται να είναι παθητική.
Μπορεί να συνυπάρχει με σταθερότητα.
Γιατί συνεχίζουμε να είμαστε καλοί όταν η ζωή δεν είναι πάντα δίκαιη;
Ίσως εδώ βρίσκεται η ουσιαστικότερη πλευρά του θέματος.
Δεν είμαστε καλοί επειδή υπάρχει κάποιος μηχανισμός που θα μας ανταμείψει.
Δεν είμαστε καλοί επειδή η ζωή θα μας προστατεύσει.
Επιλέγουμε την καλοσύνη επειδή εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να υπάρχουμε απέναντι στους άλλους.
Αυτό είναι διαφορετικό από το να περιμένουμε ανταπόδοση.
Μια μικρή πράξη μπορεί πράγματι να έχει σημασία
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πάντα πόσο βαθιά επηρεάζει έναν άνθρωπο μια πράξη καλοσύνης.
Ένα τηλεφώνημα σε μια δύσκολη στιγμή, μια ήρεμη κουβέντα, λίγα λεπτά προσοχής ή μια μικρή βοήθεια μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία για τον άλλον απ’ όση αντιλαμβανόμαστε.
Δεν χρειάζεται όμως να πιστεύουμε ότι κάθε πράξη αλλάζει ολόκληρο τον κόσμο.
Αρκεί μερικές φορές να αλλάζει λίγο τη συγκεκριμένη στιγμή.
Δεν υπάρχει ανάγκη να βρούμε «βαθύτερη δικαιοσύνη» σε κάθε δυσκολία
Όταν συμβαίνει κάτι άδικο, η ανθρώπινη σκέψη θέλει να βρει εξήγηση.
Θέλουμε να πούμε:
«Έγινε για κάποιο λόγο.»
«Θα βγει κάτι καλό από αυτό.»
«Η ζωή ήξερε ότι μπορούσε να το αντέξει.»
Τέτοιες σκέψεις μπορεί να παρηγορούν κάποιον. Δεν χρειάζεται όμως να τις μετατρέπουμε σε καθολικές αλήθειες.
Μερικές φορές κάτι δύσκολο συνέβη απλώς επειδή ο κόσμος είναι απρόβλεπτος.
Και το νόημα δεν βρίσκεται στον λόγο που συνέβη, αλλά σε αυτό που θα επιλέξουμε να κάνουμε από εκεί και πέρα.
Οι καλοί άνθρωποι δεν χρειάζεται να γίνουν μάρτυρες
Υπάρχει μια επικίνδυνη ρομαντικοποίηση γύρω από τον «καλό άνθρωπο που υποφέρει σιωπηλά».
Δεν χρειάζεται να υποφέρεις σιωπηλά για να αποδείξεις ότι έχεις καλή καρδιά.
Δεν χρειάζεται να συγχωρείς αμέσως.
Δεν χρειάζεται να βοηθάς όλους.
Δεν χρειάζεται να είσαι πάντα δυνατός.
Μπορείς να είσαι ένας καλός άνθρωπος και ταυτόχρονα να προστατεύεις τον εαυτό σου.
Η καλοσύνη είναι πιο δυνατή όταν έχει και όρια
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι γιατί οι καλοί άνθρωποι δοκιμάζονται περισσότερο.
Ίσως το ουσιαστικότερο ερώτημα είναι πώς μπορούν να παραμείνουν καλοί χωρίς να εξαντλούνται.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην ατέλειωτη αυτοθυσία.
Βρίσκεται στην ισορροπία.
Να βοηθάς όταν μπορείς.
Να λες «όχι» όταν χρειάζεται.
Να δίνεις χωρίς να εξαφανίζεις τις δικές σου ανάγκες.
Να μην αφήνεις την κακή συμπεριφορά των άλλων να καθορίζει τον δικό σου χαρακτήρα.
Και κυρίως να θυμάσαι ότι η καλοσύνη δεν χρειάζεται πόνο για να έχει αξία.
Δεν ελέγχουμε πάντα τι μας συμβαίνει, αλλά μπορούμε να επιλέγουμε ποιοι θέλουμε να είμαστε
Η ζωή δεν είναι πάντα δίκαιη και δεν υπάρχει εγγύηση ότι οι καλοί άνθρωποι θα ζήσουν πιο εύκολα ή ότι οι δύσκολες στιγμές θα έχουν πάντοτε κάποιο κρυφό νόημα.
Αυτό που μπορούμε να επιλέξουμε είναι πώς θέλουμε να στεκόμαστε απέναντι στους άλλους και απέναντι στον εαυτό μας.
Να κρατήσουμε την καλοσύνη χωρίς να τη μετατρέψουμε σε αυτοθυσία.
Να κρατήσουμε την ευαισθησία χωρίς να αφήνουμε τους πάντες να περνούν τα όριά μας.
Και να ζητάμε βοήθεια όταν το βάρος είναι μεγαλύτερο από αυτό που μπορούμε να σηκώσουμε μόνοι.
Γιατί το να είσαι καλός άνθρωπος δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντέχεις τα πάντα.
Σημαίνει ότι, ακόμη και σε έναν κόσμο που δεν λειτουργεί πάντα δίκαια, επιλέγεις να μη χάνεις την ανθρωπιά σου — ούτε απέναντι στους άλλους ούτε απέναντι στον ίδιο σου τον εαυτό.
