Η λέξη «laser» χρησιμοποιείται συχνά σαν να περιγράφει μία συγκεκριμένη θεραπεία. Στην πραγματικότητα όμως υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι laser, με διαφορετικά μήκη κύματος και διαφορετικές εφαρμογές.
Άλλα χρησιμοποιούνται για αποτρίχωση, άλλα για αγγεία ή δυσχρωμίες, άλλα για ανάπλαση του δέρματος και άλλα στην οφθαλμολογία. Γι’ αυτό τα αποτελέσματα, η ενόχληση, ο χρόνος αποκατάστασης και οι κίνδυνοι μπορεί να διαφέρουν εντυπωσιακά από θεραπεία σε θεραπεία.
Τι είναι το laser;
Το laser είναι μια πολύ ελεγχόμενη δέσμη φωτός με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και μήκος κύματος.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι μπορεί να κατευθύνει ενέργεια με μεγάλη ακρίβεια σε έναν επιλεγμένο στόχο του ιστού.
Στη δερματολογία, για παράδειγμα, ο στόχος μπορεί να είναι:
- η μελανίνη μιας τρίχας ή μιας χρωστικής βλάβης,
- η αιμοσφαιρίνη μέσα σε ένα αιμοφόρο αγγείο,
- το νερό του δέρματος,
- ή η χρωστική ενός τατουάζ.
Αυτός είναι και ο λόγος που δεν υπάρχει ένα laser κατάλληλο για όλες τις εφαρμογές.
Τι σημαίνει επιλεκτική φωτοθερμόλυση;
Πολλές δερματολογικές εφαρμογές βασίζονται στην αρχή της επιλεκτικής φωτοθερμόλυσης.
Με απλά λόγια, επιλέγεται ένα μήκος κύματος που απορροφάται περισσότερο από τον στόχο που θέλουμε να αντιμετωπίσουμε σε σχέση με τους γύρω ιστούς.
Η φωτεινή ενέργεια μετατρέπεται σε θερμότητα και προκαλεί ελεγχόμενη βλάβη στον συγκεκριμένο στόχο.
Στην αποτρίχωση, για παράδειγμα, ο στόχος είναι κυρίως η μελανίνη της τρίχας και του τριχοθυλακίου. Στις αγγειακές βλάβες μπορεί να στοχεύεται η αιμοσφαιρίνη.
Δεν λειτουργούν όλα τα laser με τον ίδιο τρόπο
Ορισμένα laser βασίζονται περισσότερο στη θερμική δράση, άλλα εξαχνώνουν ιστό και άλλα μπορούν να δημιουργήσουν πολύ σύντομους παλμούς που διασπούν χρωστικές ή σωματίδια τατουάζ.
Το μήκος κύματος, η διάρκεια του παλμού, η ενέργεια, το μέγεθος της δέσμης και το σύστημα ψύξης επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα.
Οι βασικοί τύποι laser στη δερματολογία
| Τύπος laser | Μήκος κύματος | Συνηθισμένες εφαρμογές |
|---|---|---|
| CO₂ | 10.600 nm | Resurfacing, ουλές, ρυτίδες, χειρουργική αφαίρεση ιστού |
| Er:YAG | 2.940 nm | Ablative resurfacing και βελτίωση υφής |
| Alexandrite | 755 nm | Αποτρίχωση και ορισμένες μελαγχρωματικές βλάβες |
| Nd:YAG | 1.064 nm | Αποτρίχωση, αγγειακές βλάβες και άλλες εφαρμογές |
| Pulsed dye laser | συνήθως περίπου 595 nm | Αγγειακές βλάβες, ευρυαγγείες και ορισμένες ουλές |
Η συγκεκριμένη ένδειξη κάθε συσκευής εξαρτάται και από τα τεχνικά χαρακτηριστικά της, όχι μόνο από το όνομα του laser.
Το CO₂ laser δεν είναι laser αποτρίχωσης
Το CO₂ laser απορροφάται έντονα από το νερό που υπάρχει στους ιστούς.
Γι’ αυτό χρησιμοποιείται κυρίως για αφαίρεση ή εξάχνωση πολύ λεπτών στρωμάτων δέρματος και για διαδικασίες ανάπλασης.
Δεν είναι το laser που επιλέγεται για την κλασική αποτρίχωση.
Πώς λειτουργεί η αποτρίχωση με laser;
Στην αποτρίχωση, η ενέργεια του laser απορροφάται από τη μελανίνη της τρίχας και μετατρέπεται σε θερμότητα.
Στόχος είναι να υποστεί ελεγχόμενη θερμική βλάβη το τριχοθυλάκιο ώστε να μειωθεί η δυνατότητα επανέκφυσης της τρίχας.
Τα laser που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:
- alexandrite,
- diode,
- Nd:YAG.
Υπάρχουν επίσης συσκευές IPL, οι οποίες χρησιμοποιούν έντονο παλμικό φως αλλά τεχνικά δεν είναι laser.
Η αποτρίχωση δεν σημαίνει ότι όλες οι τρίχες εξαφανίζονται για πάντα
Ο ακριβέστερος όρος είναι μακροχρόνια ή μόνιμη μείωση της τριχοφυΐας.
Μετά από έναν ολοκληρωμένο κύκλο θεραπειών μπορεί να μην εμφανίζονται τρίχες για μήνες ή ακόμη και χρόνια. Όταν επανεμφανίζονται, συχνά είναι λιγότερες, λεπτότερες και πιο ανοιχτόχρωμες.
Σε ορισμένους ανθρώπους χρειάζονται επαναληπτικές συνεδρίες συντήρησης.
Γιατί χρειάζονται πολλές συνεδρίες αποτρίχωσης;
Οι τρίχες δεν βρίσκονται όλες στην ίδια φάση ανάπτυξης.
Το laser είναι περισσότερο αποτελεσματικό όταν η τρίχα βρίσκεται σε συγκεκριμένη ενεργή φάση, γι’ αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά όλες τις τρίχες σε μία συνεδρία.
Ο αριθμός των συνεδριών εξαρτάται από την περιοχή, το χρώμα και το πάχος των τριχών, το χρώμα του δέρματος, ορμονικούς παράγοντες και τη χρησιμοποιούμενη συσκευή.
Τι είναι το laser resurfacing;
Το laser resurfacing χρησιμοποιείται για τη βελτίωση της υφής του δέρματος, ορισμένων ρυτίδων, ουλών και σημαδιών φωτογήρανσης.
Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες:
Ablative laser
Laser όπως το CO₂ και το Er:YAG αφαιρούν ελεγχόμενα τμήματα της επιφάνειας του δέρματος.
Μπορούν να δώσουν σημαντικότερα αποτελέσματα, αλλά συνδέονται και με μεγαλύτερο χρόνο αποκατάστασης και μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.
Non-ablative laser
Δεν αφαιρούν ολόκληρη την επιφανειακή στιβάδα. Θερμαίνουν πιο βαθιά τμήματα του δέρματος και συνήθως έχουν μικρότερο χρόνο αποκατάστασης.
Τα αποτελέσματά τους μπορεί να είναι πιο σταδιακά και συχνά απαιτούνται περισσότερες συνεδρίες.
Τι σημαίνει fractional laser;
Τα fractional συστήματα δεν αντιμετωπίζουν ομοιόμορφα ολόκληρη την επιφάνεια.
Δημιουργούν μικροσκοπικές στήλες θερμικής βλάβης αφήνοντας ενδιάμεσα τμήματα δέρματος ανέπαφα.
Αυτό επιτρέπει ταχύτερη επανεπιθηλιοποίηση και μπορεί να μειώσει τον χρόνο αποκατάστασης σε σχέση με τα παλαιότερα πλήρως ablative πρωτόκολλα.
Τι μπορεί να κάνει ένα laser για τις δυσχρωμίες;
Ορισμένα laser μπορούν να στοχεύσουν μελανίνη και να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες μελαγχρωματικές βλάβες.
Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε καφέ κηλίδα πρέπει να αντιμετωπίζεται με laser.
Μια μελαγχρωματική βλάβη πρέπει πρώτα να αξιολογείται σωστά, επειδή δεν είναι όλες οι κηλίδες ίδιες και ορισμένες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αισθητικά πριν υπάρξει διάγνωση.
Πώς αφαιρούνται τα τατουάζ;
Στην αφαίρεση τατουάζ χρησιμοποιούνται laser με εξαιρετικά σύντομους παλμούς που μεταφέρουν ενέργεια στα σωματίδια της χρωστικής.
Η χρωστική διασπάται σε μικρότερα σωματίδια, τα οποία στη συνέχεια απομακρύνονται σταδιακά από τον οργανισμό.
Δεν αντιδρούν όλα τα χρώματα το ίδιο. Το χρώμα του τατουάζ, το βάθος, το είδος της χρωστικής και ο τύπος δέρματος επηρεάζουν σημαντικά το αποτέλεσμα.
Συνήθως απαιτούνται πολλές συνεδρίες και η πλήρης εξαφάνιση δεν είναι πάντοτε εφικτή.
Τι μπορεί να κάνει το laser στις αγγειακές βλάβες;
Ορισμένα μήκη κύματος απορροφώνται από την αιμοσφαιρίνη και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ευρυαγγείες και άλλες αγγειακές βλάβες.
Η επιλογή του laser εξαρτάται από το μέγεθος, το βάθος και τη θέση των αγγείων.
Μπορεί το laser να θεραπεύσει την ακμή;
Ορισμένα laser και άλλες συσκευές φωτός μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συμπληρωματικές θεραπείες σε συγκεκριμένες μορφές ακμής ή για ουλές που έχουν παραμείνει μετά την ακμή.
Δεν αποτελούν όμως μία γενική θεραπεία που αντικαθιστά τα φάρμακα για όλους τους ασθενείς.
Ενεργή ακμή και ουλές ακμής είναι επίσης δύο διαφορετικά προβλήματα και χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.
Είναι οι θεραπείες laser ανώδυνες;
Όχι απαραίτητα.
Η αίσθηση εξαρτάται από τη συγκεκριμένη θεραπεία. Μπορεί να μοιάζει με στιγμιαίο τσίμπημα ή κάψιμο, ενώ πιο επιθετικές διαδικασίες μπορεί να είναι αισθητά πιο επώδυνες.
Σε ορισμένες θεραπείες χρησιμοποιείται:
- σύστημα ψύξης,
- αναισθητική κρέμα,
- τοπική αναισθησία,
- ή, σε πιο επεμβατικές περιπτώσεις, διαφορετική μορφή αναλγησίας.
Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Μετά από αποτρίχωση με laser, η ερυθρότητα και το ελαφρύ πρήξιμο συνήθως διαρκούν από μερικές ώρες έως λίγες ημέρες.
Μετά από πιο έντονα ablative laser, η αποκατάσταση μπορεί να χρειάζεται αρκετές ημέρες ή περισσότερο και η ερυθρότητα μπορεί να επιμένει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Γι’ αυτό πρέπει πάντα να γνωρίζουμε ποια ακριβώς θεραπεία εννοούμε όταν μιλάμε για «laser».
Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες;
Οι συχνότερες προσωρινές αντιδράσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:
- ερυθρότητα,
- οίδημα,
- αίσθημα καύσου ή δυσφορίας,
- ξηρότητα και ξεφλούδισμα, ανάλογα με τη θεραπεία.
Πιο σπάνιες αλλά σημαντικότερες επιπλοκές μπορεί να περιλαμβάνουν:
- εγκαύματα ή φουσκάλες,
- υπερμελάγχρωση ή υπομελάγχρωση,
- λοίμωξη,
- έξαρση έρπητα,
- ουλές.
Ο κίνδυνος εξαρτάται σημαντικά από τη συσκευή, τις ρυθμίσεις, τον τύπο δέρματος και την εμπειρία του επαγγελματία.
Γιατί έχει σημασία το χρώμα του δέρματος;
Η μελανίνη της επιδερμίδας μπορεί να απορροφήσει μέρος της ενέργειας του laser.
Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα μήκη κύματος και ρυθμίσεις χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή σε πιο σκούρους φωτότυπους ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εγκαυμάτων και μεταβολών στη χρώση.
Δεν σημαίνει ότι τα άτομα με σκούρο δέρμα δεν μπορούν να κάνουν laser. Σημαίνει ότι η επιλογή της κατάλληλης συσκευής και των σωστών παραμέτρων είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Τι πρέπει να γίνεται πριν από μια δερματολογική θεραπεία laser;
Η σωστή προετοιμασία εξαρτάται από τη διαδικασία.
Ο γιατρός μπορεί να ρωτήσει για:
- φάρμακα και συμπληρώματα,
- ιστορικό έρπητα,
- τάση για ουλές ή χηλοειδή,
- πρόσφατο μαύρισμα,
- άλλες δερματικές παθήσεις,
- προηγούμενες αισθητικές θεραπείες.
Η έντονη έκθεση στον ήλιο και το μαύρισμα συχνά πρέπει να αποφεύγονται πριν από πολλές δερματολογικές εφαρμογές laser.
Δεν πρέπει όμως να διακόπτεται οποιοδήποτε φάρμακο χωρίς οδηγία γιατρού.
Τι χρειάζεται μετά τη θεραπεία;
Οι οδηγίες εξαρτώνται και πάλι από το laser.
Συνήθως μπορεί να συστηθούν:
- ήπιος καθαρισμός,
- κατάλληλη ενυδατική ή επουλωτική φροντίδα,
- αποφυγή ερεθιστικών δραστικών συστατικών για κάποιο διάστημα,
- σχολαστική φωτοπροστασία,
- αποφυγή τραυματισμού ή ξυσίματος της περιοχής.
Τι γίνεται με τα laser στα μάτια;
Τα οφθαλμολογικά laser αποτελούν ξεχωριστό πεδίο και δεν πρέπει να συγχέονται με τα αισθητικά laser του δέρματος.
Στη διαθλαστική χειρουργική, επεμβάσεις όπως το LASIK και το PRK χρησιμοποιούν laser για να αλλάξουν το σχήμα του κερατοειδούς ώστε το φως να εστιάζεται καλύτερα στον αμφιβληστροειδή.
Μπορούν να διορθώσουν μυωπία, υπερμετρωπία και αστιγματισμό σε κατάλληλους ασθενείς.
Το LASIK δεν είναι κατάλληλο για όλους
Πριν από LASIK απαιτείται λεπτομερής οφθαλμολογικός έλεγχος.
Παράγοντες όπως ο κερατόκωνος, ορισμένες λοιμώξεις, η σημαντική ξηροφθαλμία, το γλαύκωμα ή ο καταρράκτης μπορεί να επηρεάσουν την καταλληλότητα.
Η διάθλαση πρέπει επίσης να είναι σχετικά σταθερή.
Ποια αποτελέσματα μπορεί να δώσει το LASIK;
Οι περισσότεροι κατάλληλα επιλεγμένοι ασθενείς μπορούν μετά το LASIK να βλέπουν αρκετά καλά για πολλές καθημερινές δραστηριότητες χωρίς γυαλιά ή φακούς επαφής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι θα απαλλαγούν οριστικά από τα γυαλιά.
Ορισμένοι εξακολουθούν να χρειάζονται διόρθωση και μπορεί να χρειαστεί επιπλέον επέμβαση.
Επιπλέον, το LASIK δεν σταματά τη φυσιολογική εμφάνιση της πρεσβυωπίας με την ηλικία.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι του LASIK;
Συχνές προσωρινές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι:
- ξηροφθαλμία,
- φωτοστέφανα γύρω από τα φώτα,
- θολή όραση,
- διπλωπία,
- ευαισθησία στο φως.
Σπανιότερα μπορούν να υπάρξουν λοιμώξεις, προβλήματα επούλωσης ή μείωση της οπτικής οξύτητας.
Laser ή χειρουργική επέμβαση;
Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι το laser είναι καλύτερο, ασφαλέστερο ή λιγότερο επώδυνο από μια χειρουργική επέμβαση.
Το laser είναι απλώς ένα εργαλείο. Σε ορισμένες παθήσεις αποτελεί την καλύτερη επιλογή, σε άλλες όχι.
Η ίδια λογική ισχύει και για τα φάρμακα. Μερικές παθήσεις αντιμετωπίζονται καλύτερα φαρμακευτικά, άλλες με laser και άλλες με συνδυασμό θεραπειών.
Πώς μειώνονται οι κίνδυνοι;
Η σωστή επιλογή επαγγελματία είναι ίσως το σημαντικότερο βήμα.
Η American Academy of Dermatology επισημαίνει ότι τα laser μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα, ουλές και μόνιμες αλλαγές στο χρώμα του δέρματος όταν χρησιμοποιούνται από άπειρα χέρια.
Πριν από τη θεραπεία πρέπει να είναι ξεκάθαρα:
- ποια ακριβώς συσκευή θα χρησιμοποιηθεί,
- ποια είναι η συγκεκριμένη ένδειξη,
- πόσες συνεδρίες πιθανότατα θα χρειαστούν,
- τι αποτέλεσμα είναι ρεαλιστικό,
- ποιος είναι ο χρόνος αποκατάστασης,
- και ποιες επιπλοκές είναι πιθανές.
Το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι «να κάνω laser;»
Το σωστό ερώτημα είναι «ποιο laser, για ποιο πρόβλημα και σε ποιον ασθενή;».
Το CO₂ για ανάπλαση, το alexandrite για αποτρίχωση, το Nd:YAG για συγκεκριμένες αγγειακές ή τριχολογικές εφαρμογές και το excimer laser του LASIK έχουν ελάχιστα κοινά πέρα από το ότι χρησιμοποιούν ελεγχόμενη φωτεινή ενέργεια.
Γι’ αυτό το αποτέλεσμα εξαρτάται περισσότερο από τη σωστή διάγνωση, τη σωστή συσκευή, τις σωστές ρυθμίσεις και την εμπειρία του ειδικού παρά από τη γενική λέξη «laser».
Πηγές:















