Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί δύο άνθρωποι μπορεί να χρησιμοποιούν το ίδιο σαπούνι και αποσμητικό, αλλά να έχουν διαφορετική φυσική μυρωδιά; Ίσως έχετε προσέξει ότι ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν έντονη οσμή ιδρώτα, ενώ άλλοι σχεδόν καθόλου, ακόμη και μετά από σωματική δραστηριότητα.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται μόνο στην προσωπική υγιεινή. Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι τα γονίδιά μας επηρεάζουν τη φυσική οσμή του σώματος. Μάλιστα, μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή συνδέεται τόσο με τη μυρωδιά στις μασχάλες όσο και με κάτι εντελώς απροσδόκητο: τον τύπο του κεριού που έχουμε στα αυτιά μας.
Πώς δημιουργείται η χαρακτηριστική μυρωδιά του σώματος;
Ο ιδρώτας από μόνος του είναι συνήθως σχεδόν άοσμος. Η χαρακτηριστική μυρωδιά εμφανίζεται κυρίως όταν ορισμένες ουσίες που εκκρίνονται από τους ιδρωτοποιούς αδένες αλληλεπιδρούν με τα βακτήρια που ζουν φυσιολογικά στο δέρμα μας.
Στο σώμα υπάρχουν διαφορετικοί τύποι ιδρωτοποιών αδένων. Οι εκκρινείς αδένες παράγουν κυρίως έναν υδαρή ιδρώτα που βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Οι αποκρινείς αδένες, που βρίσκονται μεταξύ άλλων στις μασχάλες, εκκρίνουν ουσίες τις οποίες τα βακτήρια μπορούν να μετατρέψουν σε ενώσεις με χαρακτηριστική οσμή.
Εδώ ακριβώς αρχίζει να γίνεται ενδιαφέρουσα η γενετική. Ο οργανισμός κάθε ανθρώπου δεν παράγει απαραίτητα τις ίδιες ποσότητες ουσιών που συμμετέχουν στη δημιουργία της μυρωδιάς. Και μία από τις αιτίες αυτών των διαφορών βρίσκεται στο DNA μας.
Το γονίδιο ABCC11 που επηρεάζει τη μυρωδιά του ιδρώτα
Ένα από τα σημαντικότερα γονίδια που έχουν συνδεθεί με την οσμή της μασχάλης ονομάζεται ABCC11. Το γονίδιο αυτό επηρεάζει τη μεταφορά συγκεκριμένων ουσιών από τα κύτταρα των αποκρινών ιδρωτοποιών αδένων.
Ορισμένες από αυτές τις ουσίες αποτελούν πρόδρομες ενώσεις της οσμής. Αυτό σημαίνει ότι αρχικά δεν έχουν απαραίτητα έντονη μυρωδιά, αλλά μπορούν να μετατραπούν σε δύσοσμα μόρια από τα βακτήρια του δέρματος.
Μια επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2010 στο Journal of Investigative Dermatology έδειξε ότι μια συγκεκριμένη παραλλαγή του ABCC11 μειώνει δραστικά την παραγωγή ορισμένων από τις ουσίες που ευθύνονται για τη χαρακτηριστική μυρωδιά στις μασχάλες.
Άνθρωποι που έχουν κληρονομήσει δύο αντίγραφα αυτής της παραλλαγής τείνουν να παράγουν πολύ μικρότερες ποσότητες των συγκεκριμένων ουσιών. Έτσι, η χαρακτηριστική οσμή της μασχάλης μπορεί να είναι ιδιαίτερα ασθενής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σώμα τους δεν ιδρώνει ή ότι δεν μπορεί ποτέ να εμφανίσει κάποια μυρωδιά. Σημαίνει ότι ένας συγκεκριμένος μηχανισμός παραγωγής οσμής λειτουργεί διαφορετικά.
Γιατί ορισμένοι άνθρωποι έχουν πιο αδύναμη φυσική οσμή;
Η γενετική παραλλαγή του ABCC11 που σχετίζεται με ασθενέστερη οσμή της μασχάλης εμφανίζεται με διαφορετική συχνότητα στους ανθρώπινους πληθυσμούς. Είναι ιδιαίτερα συχνή σε πληθυσμούς της Ανατολικής Ασίας, ενώ συναντάται λιγότερο συχνά σε πολλούς ευρωπαϊκούς και αφρικανικούς πληθυσμούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι μιας συγκεκριμένης καταγωγής έχουν την ίδια σωματική μυρωδιά. Υπάρχει σημαντική γενετική ποικιλότητα, ενώ η οσμή επηρεάζεται και από πολλούς άλλους παράγοντες.
Το 2013, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ δημοσίευσαν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μελέτη σχετικά με τη χρήση αποσμητικού και το γονίδιο ABCC11.
Αναλύοντας στοιχεία από μια μεγάλη βρετανική πληθυσμιακή έρευνα, διαπίστωσαν ότι πολλοί άνθρωποι που είχαν τη γενετική παραλλαγή η οποία συνδέεται με πολύ ασθενή οσμή της μασχάλης εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν αποσμητικό.
Συγκεκριμένα, περίπου το 78% των ατόμων αυτής της ομάδας χρησιμοποιούσε αποσμητικό, παρότι ο γενετικός τους τύπος συνδεόταν με ιδιαίτερα χαμηλή παραγωγή της χαρακτηριστικής οσμής.
Το εύρημα δείχνει ότι οι συνήθειες προσωπικής φροντίδας δεν εξαρτώνται μόνο από τις βιολογικές ανάγκες μας, αλλά και από κοινωνικούς και προσωπικούς παράγοντες.
Τι σχέση έχει το κερί των αυτιών με τη μυρωδιά του σώματος;
Ίσως η πιο απροσδόκητη ανακάλυψη αφορά το κερί των αυτιών. Το ίδιο γονίδιο που επηρεάζει τη χαρακτηριστική οσμή στις μασχάλες συνδέεται και με τον τύπο του κεριού που παράγει το σώμα μας.
Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι: το υγρό, πιο κολλώδες κερί και το ξηρό, που συνήθως έχει πιο εύθρυπτη υφή. Η διαφορά αυτή επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από μια συγκεκριμένη παραλλαγή του ABCC11.
Οι άνθρωποι που έχουν τον γενετικό τύπο που συνδέεται με ξηρό κερί αυτιών τείνουν επίσης να παρουσιάζουν πολύ ασθενέστερη χαρακτηριστική οσμή στη μασχάλη.
Αντίθετα, ο γενετικός τύπος που συνδέεται με υγρό κερί επιτρέπει την παραγωγή μεγαλύτερων ποσοτήτων ορισμένων πρόδρομων ουσιών της οσμής.
Αξίζει όμως να διευκρινίσουμε κάτι: ο τύπος του κεριού των αυτιών δεν αποτελεί ακριβές τεστ για το πόσο έντονα μυρίζει ένας άνθρωπος. Η γενετική σχέση είναι πραγματική, αλλά η τελική οσμή επηρεάζεται επίσης από τα βακτήρια του δέρματος, τις ορμόνες και τις καθημερινές συνήθειες.
Μπορεί η διατροφή να αλλάξει τη φυσική μυρωδιά μας;
Τα γονίδια δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επηρεάζει τη μυρωδιά του σώματος. Η διατροφή, η ορμονική κατάσταση, το μικροβίωμα του δέρματος και ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν αλλαγές.
Για παράδειγμα, το σκόρδο και το κρεμμύδι περιέχουν θειούχες ενώσεις που μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά την αναπνοή και τη σωματική οσμή. Ορισμένα μπαχαρικά και πικάντικα τρόφιμα μπορούν επίσης να αυξήσουν την εφίδρωση ή να αλλάξουν τον τρόπο που μυρίζουμε.
Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, ακόμη και η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει τη σωματική οσμή. Οι επιδράσεις αυτές διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτώνται από την ποσότητα και τις ατομικές αντιδράσεις.
Από την άλλη, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η κατανάλωση περισσότερων φρούτων ή νερού κάνει από μόνη της τον ιδρώτα να αποκτά ουδέτερη μυρωδιά. Η ισορροπημένη διατροφή και η σωστή ενυδάτωση είναι σημαντικές για την υγεία, αλλά δεν αποτελούν εγγυημένη λύση για τη σωματική οσμή.
Αυτό σημαίνει ότι η φυσική μυρωδιά δεν είναι κάτι εντελώς προκαθορισμένο από το DNA. Μπορεί να μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα, ανάλογα με τη δραστηριότητα, το περιβάλλον και τη γενικότερη κατάσταση του οργανισμού.
Γιατί η μυρωδιά του ιδρώτα αλλάζει με την ηλικία και το άγχος;
Έχετε παρατηρήσει ότι ο ιδρώτας μπορεί να μυρίζει διαφορετικά σε περιόδους έντονου στρες; Αυτό δεν είναι απαραίτητα τυχαίο. Το άγχος μπορεί να ενεργοποιεί τους αποκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες, οι εκκρίσεις των οποίων συμμετέχουν στη δημιουργία της χαρακτηριστικής σωματικής οσμής.
Οι ορμονικές αλλαγές μπορούν επίσης να επηρεάσουν την παραγωγή ιδρώτα και τη μυρωδιά του σώματος. Κατά την εφηβεία ενεργοποιούνται περισσότερο οι αποκρινείς αδένες, γι’ αυτό και η χαρακτηριστική οσμή στις μασχάλες γίνεται συνήθως πιο αισθητή από αυτή την ηλικία.
Αλλαγές μπορεί να παρατηρηθούν και σε άλλες περιόδους της ζωής, όπως κατά την εμμηνόπαυση, όταν οι ορμονικές διακυμάνσεις επηρεάζουν την εφίδρωση.
Επομένως, η μυρωδιά που έχουμε σήμερα δεν είναι απαραίτητα ακριβώς η ίδια με εκείνη που είχαμε πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια.
Μπορεί η φυσική μυρωδιά να επηρεάζει την ερωτική έλξη;
Η σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη μυρωδιά και την ερωτική έλξη έχει απασχολήσει αρκετούς επιστήμονες. Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει κατά πόσο οι άνθρωποι προτιμούν τη μυρωδιά ατόμων με διαφορετικά γονίδια που σχετίζονται με τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η ιδέα είναι ενδιαφέρουσα, αλλά τα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν αβέβαια. Μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2020 στο Proceedings of the Royal Society B δεν βρήκε συνολικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη γενετική ομοιότητα αυτών των γονιδίων και στην επιλογή συντρόφου ή στις προτιμήσεις για τη σωματική οσμή.
Επομένως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το σώμα μας αναγνωρίζει με αξιόπιστο τρόπο τη γενετική συμβατότητα ενός πιθανού συντρόφου μέσω της μυρωδιάς.
Η οσμή μπορεί να επηρεάζει τις προσωπικές μας εντυπώσεις, αλλά η ανθρώπινη έλξη είναι μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία, στην οποία συμμετέχουν ψυχολογικοί, κοινωνικοί και βιολογικοί παράγοντες.
Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την έντονη μυρωδιά του σώματος;
Ακόμη κι αν η γενετική επηρεάζει τη φυσική μας οσμή, υπάρχουν αρκετοί τρόποι να περιορίσουμε την ανεπιθύμητη μυρωδιά στην καθημερινότητα.
Το τακτικό πλύσιμο των περιοχών που ιδρώνουν περισσότερο βοηθά στην απομάκρυνση του ιδρώτα και στη μείωση των βακτηρίων που συμβάλλουν στη δημιουργία οσμής. Εξίσου σημαντικά είναι τα καθαρά ρούχα και η επιλογή υφασμάτων που επιτρέπουν την καλύτερη διαχείριση της υγρασίας.
Τα αποσμητικά μπορούν να περιορίσουν ή να καλύψουν τη μυρωδιά, ενώ τα αντιιδρωτικά προϊόντα μειώνουν την παραγωγή ιδρώτα στην περιοχή εφαρμογής τους. Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από τις ανάγκες και την ευαισθησία του δέρματος.
Αν παρατηρήσετε ξαφνική και ανεξήγητη αλλαγή στη μυρωδιά του σώματός σας, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, είναι καλό να συμβουλευτείτε γιατρό. Ορισμένες παθήσεις και φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τη σωματική οσμή και δεν πρέπει να αποδίδουμε κάθε αλλαγή αποκλειστικά στα γονίδια.
Θα μπορούσαν στο μέλλον τα αποσμητικά να προσαρμόζονται στο DNA μας;
Η ανακάλυψη της σχέσης ανάμεσα στο ABCC11 και στη σωματική οσμή έχει δημιουργήσει ενδιαφέρον για πιο εξατομικευμένες επιλογές προσωπικής φροντίδας.
Ήδη από το 2013, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ είχαν επισημάνει ότι η γνώση συγκεκριμένων γενετικών χαρακτηριστικών θα μπορούσε να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες τους όσον αφορά τη χρήση αποσμητικού.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι απαραίτητες οι γενετικές εξετάσεις για την επιλογή προϊόντων περιποίησης. Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι καθημερινές ανάγκες και η ανταπόκριση του δέρματος παραμένουν πιο πρακτικά κριτήρια.
Η εξατομικευμένη φροντίδα βάσει γενετικών δεδομένων αποτελεί ενδιαφέρον πεδίο μελέτης, αλλά δεν έχει καθιερωθεί ως αναγκαία πρακτική για την αντιμετώπιση της συνηθισμένης σωματικής οσμής.
Η φυσική μας μυρωδιά είναι πιο σύνθετη απ’ όσο νομίζουμε
Η ανακάλυψη του ρόλου του ABCC11 δείχνει πόσο εντυπωσιακά μπορεί να επηρεάζουν τα γονίδιά μας ακόμη και τις πιο καθημερινές λειτουργίες του σώματος. Μια μικρή γενετική διαφορά μπορεί να συνδέεται τόσο με την οσμή της μασχάλης όσο και με τον τύπο του κεριού των αυτιών.
Ωστόσο, η φυσική μυρωδιά δεν αποτελεί ένα αμετάβλητο χαρακτηριστικό που καθορίζεται αποκλειστικά από το DNA. Είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας πολλών παραγόντων, από τα βακτήρια του δέρματος μέχρι τη διατροφή, τις ορμόνες και τις συνήθειες προσωπικής υγιεινής.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα αναρωτηθείτε γιατί δύο άνθρωποι μυρίζουν διαφορετικά, ακόμη κι όταν χρησιμοποιούν τα ίδια προϊόντα περιποίησης, θυμηθείτε ότι η απάντηση μπορεί να κρύβεται και στα γονίδιά τους.
Μια μικρή λεπτομέρεια του DNA μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά, αλλά η τελική μυρωδιά του σώματος είναι πολύ πιο σύνθετη από ένα μόνο γονίδιο.
Πηγές:
- Journal of Investigative Dermatology – A functional ABCC11 allele is essential in the biochemical formation of human axillary odor (2010)
- Journal of Investigative Dermatology – Dependence of deodorant usage on ABCC11 genotype (2013)
- Cleveland Clinic – Body Odor: Causes, Changes and Treatment
- Proceedings of the Royal Society B – Major histocompatibility complex-associated odour preferences and human mate choice (2020)












