Θυμάστε εκείνα τα καλοκαιρινά μεσημέρια που δεν είχατε τίποτα να κάνετε; Ούτε κινητό, ούτε βίντεο, ούτε ατελείωτες ειδοποιήσεις. Μόνο ησυχία, λίγη βαρεμάρα και άφθονο χρόνο για να ταξιδεύει το μυαλό σας.
Το κινητό και η συνεχής χρήση του έχουν αλλάξει τον τρόπο που περνάμε αυτές τις μικρές στιγμές. Αντί να αφήνουμε τη σκέψη μας να περιπλανηθεί, συχνά ανοίγουμε μια εφαρμογή. Και κάπως έτσι, ακόμη και η βαρεμάρα αρχίζει να μοιάζει με κάτι που πρέπει να αποφύγουμε.
Η εποχή που η βαρεμάρα άφηνε χώρο στη φαντασία
Όσοι μεγάλωσαν πριν από την εξάπλωση των smartphones θυμούνται μια διαφορετική καθημερινότητα. Τα καλοκαιρινά μεσημέρια κυλούσαν αργά, τα παιχνίδια τελείωναν και πολλές φορές δεν υπήρχε τίποτα ιδιαίτερο για να γεμίσει την ώρα.
Τότε ένα παιδί μπορούσε να φτιάξει ολόκληρες ιστορίες με λίγα παιχνίδια, να παρατηρεί τα σύννεφα ή να επινοεί έναν φανταστικό κόσμο. Η πλήξη δεν ήταν πάντα ευχάριστη, αλλά υπήρχαν στιγμές που οδηγούσε σε απρόσμενες ιδέες.
Στη σημερινή καθημερινότητα, το κινητό προσφέρει μια εύκολη διέξοδο. Μόλις εμφανιστεί λίγος ελεύθερος χρόνος, μπορούμε να παρακολουθήσουμε ένα βίντεο, να διαβάσουμε αναρτήσεις ή να δούμε τι κάνουν οι φίλοι μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η παλιά εποχή ήταν καλύτερη σε όλα ή ότι τα σημερινά παιδιά έχουν λιγότερη φαντασία. Σημαίνει όμως ότι οι ευκαιρίες να μείνουμε χωρίς κάποιο εξωτερικό ερέθισμα μπορούν εύκολα να περιοριστούν, όταν έχουμε συνεχώς μια οθόνη διαθέσιμη.
Τι συμβαίνει στη συγκέντρωσή μας όταν κοιτάμε συνεχώς το κινητό;
Σκεφτείτε ότι διαβάζετε ένα βιβλίο και ξαφνικά ακούγεται μια ειδοποίηση. Ακόμη κι αν δεν ανοίξετε το μήνυμα, η προσοχή σας μπορεί να απομακρυνθεί από αυτό που κάνατε.
Αυτό δεν είναι απλώς μια προσωπική εντύπωση. Πειραματική έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2015 στο Journal of Experimental Psychology έδειξε ότι οι ειδοποιήσεις ενός κινητού μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την απόδοση σε μια εργασία που απαιτεί προσοχή, ακόμη και όταν ο χρήστης δεν απαντά.
Ο εγκέφαλός μας έχει περιορισμένη δυνατότητα να μοιράζει την προσοχή του σε πολλές απαιτητικές δραστηριότητες ταυτόχρονα. Όταν διακόπτουμε συνεχώς αυτό που κάνουμε για να ελέγξουμε το κινητό, μπορεί να δυσκολευόμαστε να διατηρήσουμε τη συγκέντρωσή μας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα smartphones καταστρέφουν τη σκέψη ή ότι ο εγκέφαλος χάνει την ικανότητά του να λειτουργεί ανεξάρτητα. Η επίδραση εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης, τη δραστηριότητα και τις συνθήκες.
Υπάρχει και μια άλλη ενδιαφέρουσα πλευρά. Όταν δεν είμαστε απορροφημένοι σε κάποια συγκεκριμένη εργασία, το μυαλό μας μπορεί να περιπλανιέται σε αναμνήσεις, σχέδια και φανταστικά σενάρια. Αυτή η αυθόρμητη σκέψη αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινης νοητικής δραστηριότητας.
Η βαρεμάρα, πάντως, δεν εγγυάται περισσότερη δημιουργικότητα. Μια επιστημονική ανασκόπηση του 2024 διαπίστωσε ότι οι σχετικές μελέτες έχουν διαφορετικά αποτελέσματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις η πλήξη συνδέθηκε με μεγαλύτερη δημιουργικότητα, ενώ σε άλλες όχι.
Πώς άλλαξε η σχέση μας με τον ελεύθερο χρόνο
Κάποτε, μια διαδρομή με το λεωφορείο μπορούσε να είναι απλώς μια ευκαιρία να κοιτάξετε έξω από το παράθυρο. Να παρατηρήσετε τους περαστικούς, να θυμηθείτε μια παλιά συζήτηση ή να σκεφτείτε τι θέλετε να κάνετε το απόγευμα.
Πλέον, πολλές από αυτές τις στιγμές γεμίζουν με μηνύματα, ειδήσεις και βίντεο. Δεν είναι απαραίτητα κακό. Το κινητό μάς βοηθά να επικοινωνούμε, να μαθαίνουμε και να βρίσκουμε πληροφορίες που παλαιότερα ήταν δύσκολα προσβάσιμες.
Το ζήτημα αρχίζει όταν το χρησιμοποιούμε σχεδόν αυτόματα, ακόμη και χωρίς να έχουμε κάποια συγκεκριμένη ανάγκη. Ανοίγουμε μια εφαρμογή, βλέπουμε κάτι ενδιαφέρον και λίγο αργότερα συνειδητοποιούμε ότι περάσαμε πολύ περισσότερο χρόνο απ’ όσο σκοπεύαμε.
Για τα παιδιά και τους εφήβους, η ισορροπία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να προσφέρουν επικοινωνία, δημιουργική έκφραση και πρόσβαση στη γνώση, αλλά η ακατάλληλη ή υπερβολική χρήση μπορεί να περιορίσει τον χρόνο για άλλες δραστηριότητες.
Ένα παιδί χρειάζεται ευκαιρίες να παίξει, να διαβάσει, να συζητήσει, να κινηθεί και να δημιουργήσει. Μπορεί να χρησιμοποιεί την τεχνολογία με δημιουργικό τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να έχει και εμπειρίες μακριά από την οθόνη.
Το ίδιο ισχύει και για τους ενήλικες. Όταν κάθε μικρό διάλειμμα γεμίζει με περιεχόμενο, ίσως χάνουμε ευκαιρίες να παρατηρήσουμε καλύτερα το περιβάλλον μας ή να ασχοληθούμε με τις σκέψεις μας.
Πώς μπορούμε να ξαναβρούμε λίγη ησυχία χωρίς να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία;
Δεν χρειάζεται να αποχωριστούμε το smartphone για να απολαύσουμε περισσότερο χρόνο χωρίς περισπασμούς. Μερικές μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να μας βοηθήσουν να χρησιμοποιούμε το κινητό πιο συνειδητά.
Μπορούμε, για παράδειγμα, να απενεργοποιήσουμε τις μη απαραίτητες ειδοποιήσεις ή να αφήσουμε το κινητό μακριά όταν διαβάζουμε. Μια μικρή βόλτα χωρίς συνεχή έλεγχο της οθόνης μπορεί επίσης να προσφέρει χρόνο για παρατήρηση και σκέψη.
Ακόμη και λίγα λεπτά χωρίς κάποιο βίντεο ή μουσική μάς δίνουν την ευκαιρία να δούμε πώς αισθανόμαστε όταν δεν προσπαθούμε να γεμίσουμε κάθε στιγμή με πληροφορίες. Δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι παραγωγικό σε αυτό το διάστημα.
Για τα παιδιά, το ελεύθερο παιχνίδι, οι χειροτεχνίες και οι δραστηριότητες που επιτρέπουν πειραματισμό είναι όμορφοι τρόποι να καλλιεργούν τα ενδιαφέροντά τους. Δεν χρειάζεται κάθε ώρα τους να είναι οργανωμένη ή γεμάτη με κάποιο πρόγραμμα.
Το σημαντικό δεν είναι να επιστρέψουμε σε μια εποχή χωρίς τεχνολογία. Είναι να θυμηθούμε ότι δεν χρειάζεται κάθε λεπτό της ημέρας να το γεμίζουμε με μια καινούρια εικόνα, ένα μήνυμα ή μια ειδοποίηση.
Ίσως την επόμενη φορά που θα βρεθείτε να περιμένετε κάπου, αντί να ανοίξετε αμέσως το κινητό, να κοιτάξετε για λίγο γύρω σας. Μπορεί να μην προκύψει κάποια σπουδαία ιδέα. Μπορεί όμως να απολαύσετε κάτι που έχουμε αρχίσει να ξεχνάμε: την απλή ευχαρίστηση του να μην κάνουμε τίποτα.
Πηγές:












