Το ελαιόλαδο αποτελεί βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής και μία από τις σημαντικότερες πηγές ακόρεστων λιπαρών στη διατροφή μας. Ιδιαίτερα το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο περιέχει, εκτός από μονοακόρεστα λιπαρά, και φυσικές πολυφαινόλες.
Τα ισχυρότερα επιστημονικά στοιχεία αφορούν κυρίως την καρδιαγγειακή υγεία, ειδικά όταν το ελαιόλαδο χρησιμοποιείται στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής και αντικαθιστά λιγότερο ευνοϊκές πηγές λίπους. Δεν είναι όμως φάρμακο ούτε χρειάζεται να καταναλώνεται σε απεριόριστες ποσότητες για να είναι ωφέλιμο.
Ας δούμε τι γνωρίζουμε πραγματικά για τα οφέλη του ελαιόλαδου, πόση σημασία έχει η ποσότητα και πώς μπορούμε να το χρησιμοποιούμε σωστά στην καθημερινότητα.
Γιατί το ελαιόλαδο θεωρείται καλό για την καρδιά;
Το ελαιόλαδο αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, με κυριότερο το ελαϊκό οξύ. Όταν τέτοια ακόρεστα λιπαρά χρησιμοποιούνται αντί για τρόφιμα πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά, μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας διατροφής φιλικής προς την καρδιά.
Μεγάλες μελέτες παρατήρησης και κλινικές δοκιμές της μεσογειακής διατροφής έχουν συνδέσει την κατανάλωση ελαιόλαδου με χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Το όφελος όμως δεν πρέπει να αποδίδεται αποκλειστικά σε μία τροφή, καθώς το συνολικό διατροφικό πρότυπο έχει μεγάλη σημασία.
Τι συμβαίνει με τη χοληστερόλη;
Συχνά διαβάζουμε ότι το ελαιόλαδο «ρίχνει την LDL και ανεβάζει την HDL». Στην πράξη η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Η αντικατάσταση τροφών πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά, όπως το βούτυρο, με πηγές ακόρεστων λιπαρών μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ. Δεν σημαίνει όμως ότι η προσθήκη περισσότερου ελαιόλαδου σε μια κατά τα άλλα αμετάβλητη διατροφή θα μειώσει υποχρεωτικά τη χοληστερόλη σε κάθε άνθρωπο.
Γιατί έχει σημασία το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο;
Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο παράγεται με μηχανικές μεθόδους και χωρίς διαδικασίες εξευγενισμού. Έτσι διατηρεί περισσότερες από τις φυσικές ενώσεις της ελιάς, μεταξύ των οποίων πολυφαινόλες.
Ορισμένες από αυτές τις ουσίες έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες και έχουν μελετηθεί για πιθανές ευνοϊκές επιδράσεις στα αγγεία και σε δείκτες φλεγμονής. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ελαιόλαδο αντιμετωπίζει φλεγμονώδεις παθήσεις ή μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί για θεραπεία.

Βοηθά πραγματικά το ελαιόλαδο την πέψη;
Το ελαιόλαδο είναι ένα διατροφικό λίπος και ως τέτοιο συμμετέχει φυσιολογικά στη διαδικασία της πέψης. Η παρουσία λίπους σε ένα γεύμα βοηθά επίσης στην απορρόφηση ορισμένων λιποδιαλυτών θρεπτικών συστατικών και φυτικών ενώσεων, όπως τα καροτενοειδή.
Δεν υπάρχουν όμως αρκετά στοιχεία για να παρουσιάζεται γενικά ως τροφή που «θεραπεύει» το στομάχι ή προστατεύει από πεπτικά έλκη.
Τι ισχύει για τη δυσκοιλιότητα;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι το ελαιόλαδο μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους με χρόνια δυσκοιλιότητα. Πρόσφατη κλινική μελέτη βρήκε βελτίωση των συμπτωμάτων σε ενήλικες που κατανάλωναν ελαιόλαδο καθημερινά για τέσσερις εβδομάδες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί θεραπεία πρώτης επιλογής για κάθε περίπτωση δυσκοιλιότητας. Η επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών, υγρών, η φυσική δραστηριότητα και η διερεύνηση επίμονων συμπτωμάτων παραμένουν σημαντικές.
Το ελαιόλαδο και οι λιποδιαλυτές βιταμίνες
Οι βιταμίνες A, D, E και K είναι λιποδιαλυτές και απορροφώνται μαζί με λίπος από τη διατροφή. Παράλληλα, η προσθήκη λίπους σε λαχανικά μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση ορισμένων καροτενοειδών, όπως του β-καροτενίου και του λυκοπενίου.
Αυτός είναι ένας πρακτικός λόγος για τον οποίο λίγο ελαιόλαδο σε μια σαλάτα με λαχανικά αποτελεί έναν πολύ καλό διατροφικό συνδυασμό.
Τι γνωρίζουμε για ελαιόλαδο και εγκέφαλο;
Η μεσογειακή διατροφή έχει μελετηθεί εκτενώς σε σχέση με τη γνωστική υγεία και το ελαιόλαδο αποτελεί βασικό στοιχείο της. Υπάρχουν επίσης μελέτες που εξετάζουν ειδικά το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο σε ανθρώπους με ήπια γνωστική διαταραχή ή άνοια.
Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα αλλά δεν επιτρέπουν ακόμη να πούμε ότι το ελαιόλαδο προλαμβάνει ή θεραπεύει τη νόσο Αλτσχάιμερ. Νεότερη μετα-ανάλυση κλινικών δοκιμών βρήκε μικρή πιθανή βελτίωση σε ορισμένες δοκιμασίες γνωστικής λειτουργίας, όμως η βεβαιότητα των στοιχείων αξιολογήθηκε ως χαμηλή.
Επομένως, είναι πιο σωστό να θεωρούμε το ελαιόλαδο μέρος ενός συνολικά υγιεινού διατροφικού προτύπου που μπορεί να υποστηρίζει και την υγεία του εγκεφάλου, όχι «ασπίδα» απέναντι στην άνοια.

Πόσο ελαιόλαδο πρέπει να τρώμε καθημερινά;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ποσότητα που να είναι ιδανική για όλους ούτε επιστημονικός κανόνας ότι πρέπει να καταναλώνουμε ακριβώς μία ή δύο κουταλιές της σούπας την ημέρα.
Η κατάλληλη ποσότητα εξαρτάται από τις συνολικές ενεργειακές ανάγκες, τη διατροφή, το σωματικό βάρος και τις υπόλοιπες πηγές λίπους που καταναλώνει κάθε άνθρωπος.
Μία κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο παρέχει περίπου 120 θερμίδες. Αυτό δεν το κάνει «παχυντικό» με την απλή έννοια, αλλά δείχνει γιατί έχει σημασία η συνολική ποσότητα.
Το σημαντικότερο είναι τι αντικαθιστά
Το μεγαλύτερο όφελος προκύπτει όταν το ελαιόλαδο παίρνει τη θέση λιγότερο ευνοϊκών πηγών λίπους και όχι όταν απλώς προστίθεται επιπλέον σε μια ήδη θερμιδικά πλούσια διατροφή.
Για παράδειγμα, μπορείτε να το χρησιμοποιείτε αντί για βούτυρο σε αρκετά φαγητά ή αντί για σάλτσες με πολλά κορεσμένα λιπαρά.
Μπορούμε να μαγειρεύουμε με ελαιόλαδο;
Ναι. Το ελαιόλαδο δεν χρειάζεται να καταναλώνεται μόνο ωμό. Είναι κατάλληλο για πολλές καθημερινές τεχνικές μαγειρέματος, όπως σοτάρισμα, ψήσιμο στον φούρνο και μαγείρεμα στην κατσαρόλα.
Η υψηλή περιεκτικότητά του σε ελαϊκό οξύ του προσφέρει σχετικά καλή σταθερότητα στη θερμότητα. Οι πολυφαινόλες του εξαιρετικού παρθένου ελαιόλαδου συμβάλλουν επίσης στην οξειδωτική του σταθερότητα.
Τι γίνεται με το τηγάνισμα;
Το ελαιόλαδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τηγάνισμα. Δεν ισχύει ο συχνός μύθος ότι γίνεται αυτομάτως «τοξικό» μόλις θερμανθεί.
Όπως συμβαίνει με όλα τα μαγειρικά έλαια, η παρατεταμένη έκθεση σε πολύ υψηλή θερμοκρασία και οι πολλές επαναχρησιμοποιήσεις προκαλούν σταδιακή υποβάθμιση. Κατά το τηγάνισμα μειώνονται επίσης αρκετές από τις φυσικές πολυφαινόλες του.
Στην καθημερινή κουζίνα είναι προτιμότερο να αποφεύγουμε να αφήνουμε το λάδι να καπνίζει και να μην επαναχρησιμοποιούμε πολλές φορές λάδι που έχει ήδη υποστεί έντονη θέρμανση.
Εύκολοι τρόποι να το χρησιμοποιείτε καθημερινά
- Σε σαλάτες: μαζί με λεμόνι ή ξίδι.
- Σε λαχανικά: πριν ή μετά το ψήσιμο.
- Σε όσπρια και σούπες: ως βασική πηγή λίπους του γεύματος.
- Σε αυγά: αντί για βούτυρο.
- Σε ψάρια και κρέας: στο μαγείρεμα ή ως μέρος μιας μαρινάδας.
- Σε ζυμαρικά και ρύζι: σε ελεγχόμενη ποσότητα αντί για πιο βαριές σάλτσες.

Πώς να επιλέξετε καλό ελαιόλαδο;
Όταν θέλετε μεγαλύτερη περιεκτικότητα στα φυσικά αρωματικά και φαινολικά συστατικά της ελιάς, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο αποτελεί την καλύτερη κατηγορία.
Δεν χρειάζεται όμως να κρίνουμε την ποιότητα μόνο από μία ένδειξη στην ετικέτα. Σημαντικές είναι επίσης η σωστή αποθήκευση και η προστασία του λαδιού από το φως, τον αέρα και τη ζέστη.
Τι να προσέξετε στη συσκευασία;
- Προτιμήστε σκούρο γυάλινο μπουκάλι ή μεταλλική συσκευασία που περιορίζει την έκθεση στο φως.
- Ελέγχετε την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας και, όταν αναγράφεται, την περίοδο συγκομιδής.
- Κλείνετε καλά τη συσκευασία μετά από κάθε χρήση.
- Αποθηκεύστε το σε δροσερό και σκοτεινό μέρος, μακριά από φούρνο ή παράθυρο.
Τι σημαίνουν ΠΟΠ και ΠΓΕ;
Οι ενδείξεις ΠΟΠ και ΠΓΕ αφορούν κυρίως την πιστοποιημένη γεωγραφική προέλευση και συγκεκριμένες προδιαγραφές παραγωγής. Μπορούν να αποτελούν χρήσιμη πληροφορία για τον καταναλωτή, αλλά δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι ένα λάδι έχει περισσότερα οφέλη για την υγεία από κάθε άλλο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο.
Χρειάζεται μέτρο ακόμη και στο ελαιόλαδο
Το ελαιόλαδο είναι πολύτιμο διατροφικά, αλλά παραμένει λίπος υψηλής ενεργειακής πυκνότητας. Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τις θερμίδες του, αλλά ούτε να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο καταναλώνουμε τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος.
Έχει μεγαλύτερη αξία όταν αποτελεί τη βασική πηγή προστιθέμενου λίπους μιας ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής και χρησιμοποιείται στη θέση τροφίμων με περισσότερα κορεσμένα λιπαρά.
Με αυτόν τον τρόπο το ελαιόλαδο δεν είναι κάποιο «θαυματουργό» τρόφιμο, αλλά κάτι πολύ πιο χρήσιμο: ένα καθημερινό συστατικό μιας διατροφής που έχει συνδεθεί σταθερά με καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.
Πηγές:












